امام مهدي عليه السلام در حديث ثقلين

[مائده آسمانی]

به نام خدا

عدالت اجتماعي


از فراخوانهاي مهم قرآن گسترش عدل در جامعه، واداشتن مردم به پذيرش آن، و دميدن روح عدالت اجتماعي در جامعه انساني است.


دين خدا به عدل زنده است،و صراط مستقيم به آن پيموده مي‏شود. و مردمان وظيفه دارند در هر شرايطي عادلانه رفتار و عمل کنند،


و در مسيرعدالت گام نهند و ذره‏اي نلغزند. و رهنمودهاي قرآن در اين زمينه به تنهايي کافي است، که قرآن را پيامبر بزرگوار اسلام ثقل


اکبر معرفي کند.


«اِنّ اللّه‏َ يَأْمُرُ بالعَدل و الاِحسان». خداوند (همه را) به اجراي عدالت و احسان (به يکديگر) فرا مي‏خواند.

[مائده آسمانی]

به نام خدا


رهايي و آزادي انسان

قرآن فرو فرستاده شد تا تيره روزيها و فلاکتها را از آدمي دور کند، و بندهايي که برپاي و دست و انديشه انسان نهاده‏اند، و توان حرکت


سازنده و درست را از وي ستانده‏اند، بگسلد. و با دعوت به پرستش خدا و عبوديت براي او، آنان را به معناي واقعي کلمه آزاد سازد.


به گونه‏اي که در برابر ستمگران و طاغوتيان سر فرود نياورند، از هيچ چيز جز خدا نترسند، همه انسانها خود را با هم برابر بدانند، و طوق


بندگي کسي را بر گردن ننهند. پيداست که رهايي انسان از قيد و بندها و زنجيرهاي اسارت‏آور، و دستيابي به آزادي و کرامت انساني و


درک اين منزلت شرافت آفرين و سترگ، بسي نفيس و گرانمايه است و از اين نظر نيز قرآن ثقل اکبر به حساب مي‏آيد.


«... يأمُرُ هم بالمعروف، و ينها هم عن المنکر، و يُحلّ لهم الطَيّبات، و يُحَرّم عليهم الخَبائث، و يَضَعُ عنهم اِصْرَهُم


و الأغلالَ التي کانت عليهم...».


پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم مردمان را به نيکي فرا مي‏خواند و از زشتي و بدي باز مي‏دارد، پاکيزه‏ها را حلال مي‏کند و پليديها را


حرام مي‏سازد. و باري را که بر دوش مردمان سنگيني مي‏کند بر مي‏دارد، و زنجيرهايي که آنان را در بند کرده‏اند مي‏گسلد.

«قل: يا اهل الکتاب تَعالوا إلي کلمة سواءٍ بيننا و بينکم، الاّ نعبُدَ الاّ اللّه‏ و لا نُشرک به شيئا،


و لا يَتَّخِذَ بَعضُنا بَعْضا اَربابا من دونِ اللّه‏».


بگو اي اهل کتاب! بياييد به کلمه‏اي که ما و شما يکسان بدان معتقديم گردن نهيم، جز خدا را نپرستيم،


و چيزي را شريک او قرار ندهيم، و برخي از ما برخي ديگر را ارباب و خدايگان خود نگيرد...

[مائده آسمانی]

به نام خدا


ساماندهي مادي و معيشتي


قرآن فعاليت پيامبران را تنها به قلمروهاي معنوي منحصر نمي‏سازد، بلکه از آنان مي‏خواهد براي بالا بردن سطح زندگي مادي ومعيشتي


انسانها نيز بکوشند. زمينه‏هاي فساد را از جامعه ريشه کن سازند، و به انواع اصطلاحات دستيازند، مردمان را به کار و تلاش فرا خوانند،


با هر گونه روابط اقتصادي نا سالم و سلطه آفرين را که به شکاف طبقاتي مي‏انجامد مبارزه کنند، و بهترين نعمتها و پاکيزه‏ترين چيزها را


به مردمان ارزاني دارند، در اين راه استوار بايستند و توان خود را به کار گيرند.


اين رسالت نيز بسيار اساسي است، و با توجه به نقش بنيادي آن مي‏توان قرآن را ثقل اکبر ناميد.


«اِنْ اُريد الاّ الاصلاحَ ما اسْتَطَعْتُ...».


جز اصلاح جامعه - تا سر حد توانايي - قصدي ندارم.


«وَ زِنُوا بالقِسْطاس المستقيم، و لا تَبْخَسُوا النّاس اَشياءَهُم».


با ترازوي درست وزن کنيد، و چيزهاي (کار و کالا و هر چيز بهادار) مردمان را کم بها مکنيد.

[مائده آسمانی]

به نام خدا


سازندگي معنوي


قرآن کتاب نور است، و مي‏خواهد مردمان آلودگيها را از خود بزدايند، تزکيه شوند و علم و حکمت آموزند، از ظلمتها به درآيند، به سوي نور و


معنويت حرکت کنند و حقيقت انساني آنها زنده گردد.

و اين واقعيت بر بسياري از مردمان - اگر نگوييم همه آنها - پوشيده است و درک آن دشوار. و همه کس به اين گنج گرانمايه و نامتناهي


دسترسي پيدا نمي‏کند و عظمت آن را در نمي‏يابد. و از اين جهت قرآن بس بزرگ است.

«و انزلنا اليکم نورا مبينا».


به سوي شما نوري آشکار فرستاديم.

«و يُزَکّيهم و يُعلّمهم الکتابَ والحِکمة».


و مردمان را تزکيه کند و به آنان کتاب و حکمت آموزد.

«يا ايّها الذين آمنوا اسْتَجيبوا للّه‏ و لِلرسول، اذا دَعاکم لِما يُحييکم».


اي مؤمنان! چون خدا و پيامبر شما را به آييني فرا خوانند که سرچشمه زندگي است بپذيريد.

[مائده آسمانی]

به نام خدا

مبارزه با ظلم و استثمار





خدا پيامبران را از ميان توده مردم برانگيخته است، تا به طور ملموس مشکلات و گرفتاريهاي مستمندان و مستضعفان را درک کنند و


نيازهاي آنان را دريابند.


قرآن از پيامبر مي‏خواهد تا به مسکينان، يتيمان و از راه ماندگان رسيدگي کند و حق آنان را بپردازد.


و با آنان باشد و به زرق و برق دنيا رو نکند. و از حق پرستان روي برنتابد.


و با کساني که خواهان سلطه بر مردمند، و مي‏خواهند آنها را به استضعاف بکشانند در افتد.


شکوه و عظمت پوچ مستکبران و شادخواران را در هم شکند، انسانها را در راستاي رسيدن به اهداف والا و سعادت بخش و مبارزه با


طاغوتان به استقامت وا دارد.


جباراني را که به مردمان رحم نمي‏کنند، اموالشان را به يغما مي‏برند، فرزندانشان را مي‏کشند، و هيچ نوع کرامتي و ارزشي براي انسانها


قائل نيستند، ستم مي‏روزند و خيانت مي‏کنند، سرنگون سازد و از ميان بردارد.


راههاي اصلاح را هموار و آماده کند، و زمينه انتشار دادگري و استقرار حق وحيثيت انساني را فراهم آورد.

اين اصول الهي و انساني نيز بس بزرگند، و مسئوليتي عظيم مي‏طلبند.


روح هر انسان آزاده‏اي خواستار حاکميت اين ارزشهاست.


و بجاست که قرآن به خاطر مطرح ساختن آنها و دعوت عملي به آن، و نويد استقرار آن به طور کامل و فراگير در آينده، ثقل اکبر خوانده


شود.


«هو الذي بَعَثَ في الاُمّيين رَسولاً منهم».


اوست آن که در مردمي بي کتاب و درس ناخوانده رسولي از خود آنان برانگيخت.


«وَ اصْبِر نفسک مع الذين يَدْعون رَبَّهم بالغداوَةِ والعَشيّ يُريدون وَجْهَه و لا تَعْدُ عيناک عنهم تُريدُ زينةَ الحياةِ الدنيا...».


خويشتن را به همراهي با کساني شکيبا ساز، که صبح و شام پروردگار خويش را مي‏خوانند و او را همي طلبند،


و چشم از ايشان بر مگير تا خواستار زيور زندگي دنيا شوي...


«ما لکم لا تُقاتلون في سبيل اللّه‏ و المُستضعفين من الرجال والنساء و الوِلدان؟».


چه تان شده است که در راه خدا (براي نجات) مردان و زنان و کودکان مستضعف کارزار نمي‏کنيد؟


«و نُريد اَن نَمُنَّ علي الّذين اسْتُضْعِفوا في الأرضِ و نَجْعَلُهم اَئِمَةً و نَجْعَلَهُم الوارثين».


ما مي‏خواهيم بر کساني که در زمين فرو دست نگاه داشته شده‏اند منت نهيم،


و آنان را رهبران و وارثان زمين قرار دهيم.

[مائده آسمانی]

به نام خدا


اتحاد و برادري

قرآن منادي وحدت است و امت اسلامي را از تفرقه و جدايي و گروه گرايي برحذر مي‏دارد. از اين رو بايسته است مسلمانان از هر رنگ


و نژاد و جنس که هستند خود را اعضاي يک پيکر بينگارند، و در حق حيات و زيست با هم برابر بدانند، و برادر وار کنار هم زندگي کنند.


«وَاعْتَصِموا بحَبْل اللّه‏ جميعا و لا تَفَرَّقوا».


به ريسمان الهي چنگ زنيد و پراکنده مشويد.


«و انّ هذا صِراطي مُستقيما فاتّبِعُوه، و لا تَتَّبِعوا السُبُلَ فَتَفَرَّقَ بکم عن سبيله».


همانا راه راست من همين (قرآن) است، پس از آن پيروي کنيد، و پيرو راههاي ديگر مشويد که شما را از راه خدا دور


و پراکنده مي‏سازد.



«اِنّما المؤمنونَ اِخوُة».


مؤمنان برادران يکديگرند.

از آن جا که عترت عدل قرآن است، و از آن جدائي‏ناپذير، به سوي اين اصول و ارزشها که در قرآن مطرح گرديده، فرا مي‏خواند.


فردي از عترت که مهدي است بر اساس احاديث فراواني که از پيامبر رسيده است بار ديگر احکام الهي را به طور گسترده در جهان حاکم


مي‏سازد. به عدل و داد عمل مي‏کند و عدالت را در همه جا مي‏گستراند، سنت پيامبر را بپا مي‏دارد، به مسکينان شفقت مي‏ورزد و


مستمندان را بي‏نياز مي‏کند.


اموال و امکانات را به شيوه‏اي درست و مساوي تقسيم مي‏کند و نيازمنديها را بر مي‏آورد و با ظلم و ستم مي‏ستيزد.


و بدينگونه ثقل اصغر به تحقق بخشيدن اصول و مباني و تعاليم ثقل اکبر مي‏پردازد، و حقايق و آموزشهاي قرآني و وعده‏هاي کتاب خدا را


در متن زندگي و عينيت حيات فردي و اجتماعي آشکار مي‏سازد.


از اينرو   ثقل اصغر  ، و ميراث گرانبهاي ديگر پيامبر و احياگر قرآن و ثقل اکبر در آخر الزمان.

[مائده آسمانی]

به نام خدا


علوم قرآن و عترت

در حديث ثقلين (براساس برخي از نقلها) اين جمله نيز جلب توجه مي‏کند:


«و لا تُعلّمو هما فاِنّهما اعلمُ منکم». به قرآن و عترت نياموزيد که اين دو از شما داناترند.


ابن حجر در صواعق مي‏نويسد:


«الحديث يدلّ علي اَعْلَميّة اهل البيت، لانّه عبّر عنهم بالثقلين و هو يُفيد الأعلمية».


از حديث ثقلين، اعلميت اهل بيت استفاده مي‏شود، زيرا از آنها به عنوان چيز گرانمايه و نفيس (و داراي وزنه و اهميت زياد) تعبير کرده


است، و اين معنا، اعلميت را مي‏رساند.

اين مطلب گوياي آن است که حقايق مطرح شده در قرآن نزد اهل بيت است، و عترت و اهل بيت به تفسير قرآن و کشف ظاهر و باطن آن


(براساس کلام پيامبر) از ديگران اعلمند. و امت براي شناخت تعاليم آسماني قرآن بايد به اهل بيت رجوع کنند، و آموزشهاي آنان را بر درک


و دريافت خود مقدم دارند.

همچنين از اين جمله و نيز با توجه به فرازهاي ديگر حديث روشن مي‏گردد که عترت در اين حديث معناي خاص دارد، و همه منسوبان به


پيامبر را شامل نمي‏شود. بلکه افراد ويژه‏اي منظورند، که همتاي قرآنند، و تمسک به رهنمودهاي آنها لازم است، و به عنوان همگام


گرانمايه در کنار قرآن قرار دارند، و دوري از آنها گمراهي و تباهي مي‏آورد.

پيامبر خود يکي از مصداقهاي اين عترت را شناسانده است. پرچمدار عدل، مُصلح امت که در آخر الزمان ظهور مي‏کند، و دين را برپا


مي‏دارد و حقايق آن را آشکار مي‏سازد و به تعاليم قرآني ديگر بار حيات مي‏بخشد و قرآن مهجور و متروک را دوباره بر سراسر زندگي


انسان حاکم مي‏سازد.


علي (ع) درباره او مي‏گويد:


«يَعْطِفُ الهَوي علي الهُدي، اذا عطفوا الهدي علي الهوي، و يَعطِفُ الرأيَ علي القرآن، اذا عَطَفوا القرآن علي الرأي...


فَيُرِيکم کيفَ عدلُ السيرة، و يُحيي مَيْتَ الکتابِ و السُنّه».



(چون مهدي آيد) هوا پرستي را به خدا پرستي بازگرداند، پس از آنکه خداپرستي را به هوا پرستي باز گردانده باشند


رأيها و نظرها و افکار را به قرآن باز گرداند، پس از آنکه قرآن را به رأيها و نظرها و افکار خود بازگردانده باشند...


آنگاه است که مهدي به شما نشان دهد که سيرت عدل کدام است، و زنده کردن کتاب و سنت چيست؟

[مائده آسمانی]

به نام خدا


ويژگيهاي ابدال در حديث ثقلين


سيوطي در کتاب الحاوي مي‏گويد:


برخي از نادانان کساني را که به بزرگان و اولياء (اللّه‏) مشهور گشته‏اند انکار کرده‏اند. در حالي که احاديث و آثار براثبات آنان وارد شده


است، و اَبدال، نقيبان، نجيبان، اَوتاد و اَقطاب از آنان به حساب مي‏آيد و انکار اين گونه کسان که اهل عنادند در اين زمينه قابل اعتنا


نيست.

از ابوالزناد و نيز از ابي الدردا، نقل شده است که انبيا اوتاد (ستونهاي استوار) زمين بودند، آنگاه که نبوت خاتمه يافت، خداوند بَدَل آنها


گروهي از امت محمد را جايگزين ساخت که به آنان «اَبدال» گفته مي‏شود.


برتري اينان بر مردمان (تنها) به خاطر کثرت روزه، نماز و تسبيح بر مردمان نيست، بلکه از آن روست که اخلاق نيکو دارند، به راستي


پارسايند، نيک نيت اند، دلهايشان سالم است. ب


ه خاطر خشنودي خدا و جلب رضاي او، خيرخواه همه مسلمانانند و بردبارند و دلسوز، بي آن که خود را در ذلت افکنند متواضعند، کسي را


لعن نمي‏کنند و نمي‏آزارند، به (حقوق) زير دستان خود دستبردي نمي‏زنند، آنان را حقير و ناچيز نمي‏انگارند، بر زبردستانشان حسادت


نمي‏ورزند، خود را ناتوان نمي‏نمايانند، به ديگران زاري و التماس نمي‏کنند، خود رأي و خودپسند نيستند، حب دنيا در دل ندارند، نه امروز در


وحشتند و نه فردا در غفلت.

از زاذان روايت شده که مي‏گويد:


«ما خَلَتِ الأرضُ بعد نوح من اثني عشر فصاعدا يَدْفع اللّه‏ُ بهم عن اهل الأرض».


زمين پس از نوح از دوازده نفر و بيشتر از آن خالي نگشته است، خداوند به آنان (بلاها را) از ساکنان زمين دور مي‏کند.

سهل بن عبداللّه‏ مي‏گويد:


«صارت الأبدال اَبدالاً بأربعة: قلّةِ الکلام، و قلّةِ الطعام و قلة المنام و اعتزال الأنام».


اَبدال به چهار چيز اَبدال شده‏اند؛ به کم گويي، ميل اندک به غذا و خوراک، کم خوابي و دوري از مردم.

باري، از اين روايات درباره اَبدال پيداست که آنان انسانهاي کامل و فراتر از افراد معمولي اند. و به روشني مي‏توان دريافت که اين صفات و


آثار به طريق اَولي در عترت منظور در حديث ثقلين موجود است. و به خاطر همين محوريت است که بايد به آنها چنگ زد، و هدايت را در


آنان جُست. و به اين ترتيب عترت و اهل البيت (به معناي خاص کلمه) بسي بلند مرتبه‏تر از اَبدال است. و ثقليت و گرانمايه بودن آنان نيز


بدان خاطر است که آن‏ها تحقق بخش حقايق قرآني‏اند، و کتاب خدا را چنانکه شايسته است تفسير مي‏کنند.


آنچه درباره بيعت و پيوست اَبدال به مصداقي روشن از عترت، يعني مهدي (ع) آمده، دليلي روشن بر اين مطلب است.


حذيفه به نقل از پيامبر صلي الله عليه و آله وسلم در مسأله مهدي و ظهور وي نقل مي‏کند:

«فتخرج الأبدال من الشام و أشباههم، و يخرج إليه النجباءُ من مصر، و عصائبُ اهل المشرق و اشباههم، حتّي يأتوا مکّه، فيُبايع له بين


الرُکنِ والمقام، ثم يخرج متوجّها الي الشام، و جبرئيل علي مقدّمته، و ميکائيلُ علي ساقته، يَفرَحُ به اهل السماء و اهل الأرض، والطيرُ و


الوحوش، و الحتيان في البحر، و تزيدُ المياهُ في دولته، و تمدّ الأنهار، و تُضعفُ الأرضُ أُکُلِها، و تُستَخرجُ الکنوز کُلُّها».

اَبدال و همانند آنان از شام (خارج مي‏شوند و قيام مي‏کنند) و نجبا از مصر، و نيز گروههايي از شرقي‏ها. اينان در مکه بهم مي‏رسند،


و با مهدي (که از فرزندان پيامبر است) بين رکن و مقام بيعت مي‏کنند. در اين هنگام مهدي (ع) به طرف شام روانه مي‏شود،


در حالي که جبرئيل پيشاپيش و ميکائيل پشت سر اوست (در زمان ظهور و حکومت او) اهل آسمان و زمين، پرندگان، حيوانات وحشي و


موجودات دريايي، شاد مي‏شوند (شادماني همه را فرا مي‏گيرد). در دولت او آبها فراوان مي‏گردد و رودخانه‏هادر بستر دشته مي‏گسترد،


زمين خوردنيها (و رستنيها) يش را چند برابر مي‏کند، و همه گنجهايش را خارج مي‏سازد.