وَ مِنْ خُطْبَة لَامام علي عَلَيْهِ السَّلامُ :
.
أَمّا بَعْدُ، فَإِنَّ الاَْمْرَ يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ إِلَى الاَْرْضِ كَقَطْرِ الْمَطَرِ إِلى كُلِّ نَفْس بِما قُسِمَ لَها مِنْ زِيادَة أَوْ نُقْصان.
.
فَإِذا رَأى أَحَدُكُمْ لاَِخِيهِ غَفِيرَةً فِى أَهْل أَوْ مال أَوْ نَفْس فَلا تَكُونَنَّ لَهُ فِتْنَةً،
.
فَإِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ ما لَمْ يَغْشَ دَناءَةً تَظْهَرُ فَيَخْشَعُ لَها إِذا ذُكِرَتْ وَ تُغْرى بِها لِئامُ النّاسِ كانَ كَالْفالِجِ الْياسِرِ،
.
الَّذِى يَنْتَظِرُ أَوَّلَ فَوْزَة مِنْ قِداحِهِ تُوجِبُ لَهُ الْمَغْنَمَ،
.
وَ يُرْفَعُ عَنْهُ بِهَا الْمَغْرَمُ. وَ كَذلِكَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ الْبَرِىءُ مِنَ الْخِيانَةِ يَنْتَظِرُ مِنَ اللهِ إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ: إِمّا داعِىَ اللهِ فَما عِنْدَ اللهِ خَيْرٌ لَهُ،
.
وَ إِمّا رِزْقَ اللهِ فَإِذا هُوَ ذُو أَهْل وَ مال وَ مَعَهُ دِينُهُ وَ حَسَبُهُ.
.
إِنَّ الْمالَ وَ الْبَنِينَ حَرْثُ الدُّنْيا وَ الْعَمَلَ الصّالِحَ حَرْثُ الاْخِرَةِ،
.
وَ قَدْ يَجْمَعُهُمَا اللهُ لاَِقْوام. فَاحْذَرُوا مِنَ اللهِ ما حَذَّرَكُمْ مِنْ نَفْسِهِ، وَاخْشَوْهُ خَشْيَةً لَيْسَتْ بِتَعْذِير.
.
وَاعْمَلُوا فِى غَيْرِ رِياء وَ لا سُمْعَة، فَإِنَّهُ مَنْ يَعْمَلْ لِغَيْرِ اللهِ يَكِلْهُ اللهُ إِلى مَنْ عَمِلَ لَهُ.
.
نَسْأَلُ اللهَ مَنازِلَ الشُّهَداءِ، وَ مُعايَشَةَ السُّعَداءِ، وَ مُرافَقَةَ الاَْنْبِياءِ.
.
أَيُّهَا النّاسُ إِنَّهُ لا يَسْتَغْنِى الرَّجُلُ وَ إِنْ كانَ ذا مال عَنْ عَشِيرَتِهِ وَ دِفاعِهِمْ عَنْهُ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَلْسِنَتِهِمْ، وَ هُمْ أَعْظَمُ النّاسِ حِيطَةً مَنْ وَرائِهِ،
.
وَ أَلَمُّهُمْ لِشَعَثِهِ، وَ أَعْطَفُهُمْ عَلَيْهِ عِنْدَ نازِلَة إِذا نَزَلَتْ بِهِ.
.
وَ لِسانُ الصِّدْقِ يَجْعَلُهُ اللهُ لِلْمَرْءِ فِى النّاسِ خَيرٌ لَهُ مِنَ الْمالِ يُوَرِّثُهُ غَيْرَهُ.
.
وَ مِنْها أَلا لا يَعْدِلَنَّ أَحَدُكُمْ عَنِ الْقَرابَةِ يَرى بِهَا الْخَصاصَةَ أَنْ يَسُدَّها بِالَّذِى لا يَزِيدُهُ إِنْ أَمْسَكَهُ وَ لا يَنْقُصُهُ إِنْ أَهْلَكَهُ.
.
وَ مَنْ يَقْبِضْ يَدَهُ عَنْ عَشِيرَتِهِ فَإِنَّما تُقْبَضُ مِنْهُ عَنْهُمْ يَدٌ واحِدَةٌ وَ تُقْبَضُ مِنْهُمْ عَنْهُ أَيْد كَثِيرَةٌ. وَ مَنْ تَلِنْ حاشِيَتُهُ يَسْتَدِمْ مِنْ قَوْمِهِ الْمَوَدَّةَ.
.
أَقُولُ: «أَلْغَفِيرَةُ» ههُنَا الزِّيادَةُ وَ الْكَثْرَةُ مِنْ قَوْلِهِمْ لِلْجَمْعِ الْكَثِيرِ:
.
الْجَمُّ الْغَفِيرُ وَ الْجَمّاءُ الْغَفِيرُ، وَ يُرْوى عَفْوَةً مِنْ أَهْل أَوْ مال، وَ الْعَفْوَةُ الْخِيارُ مِنَ الشَّىْءِ، يُقالُ: أَكَلْتُ عَفْوَةَ الطَّعامِ أَىْ خِيارَهُ.
.
وَ ما أَحْسَنَ الْمَعْنَى الَّذِى أَرادَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ بِقَولِهِ «وَ مَنْ يَقْبِضْ يَدَهُ عَنْ عَشِيرَتِهِ» إِلى تَمامِ الْكَلامِ.
.
فَإِنَّ الْمُمْسِكَ خَيْرَهُ عَنْ عَشِيرَتِهِ إِنَّما يُمْسِكُ نَفْعَ يَد واحِدَة فَإِذَا احْتاجَ إِلى نُصْرَتِهِمْ وَ اضْطَرَّ إِلى مُرافَدَتِهِمْ قَعَدُوا عَنْ نَصْرِهِ،
.
وَ تَثاقَلُوا عَنْ صَوْتِهِ، فَمُنِعَ تَرافُدَ الاَْيْدِى الْكَثِيرَةِ، وَ تَناهُضَ الاَْقْدامِ الْجَمَّةِ.
چشم تنگ و حسود مباشـيد
پس از ستايش پروردگار و درود بر پيامبر:
.
بى ترديد روزىِ هركس چون دانه هاى باران از آسمان به زمين فرو ريزد و هر جاندارى سهم خويش را، چه كم يا زياد، از آن برگيرد.
[COLOR=#ffffff].
پس هرگاه يكى از شمايان در تبار يا مال يا عمر برادرش فزونى ديد، نبايد موجب شرّ و فساد او شود، كه مرد مسلمان تا آنگاه كه طشت رسواييش از بام نيفتاده و بدآوازگيش دهان به دهان نگشته است، چونان قمارباز برنده اى است كه غنيمت و ثروت را با اوّلين پيروزى انتظار كشد و نيز خسارتها را جبران كند.
[COLOR=#ffffff].
و اينچنين است مسلمان دست پاك كه همواره از خداوند يكى از دو نيكى را انتظار كشد:
.
يا پاكى و آلوده نشدن به حرام و استقامت در اين راه، كه آنچه نزد خداست براى او نيكوتر است; و يا روزىِ الهى كه او را در اهل و مال فراخى و وسعت باشد، و دين و شخصيّت او هم محفوظ مانَد.
[COLOR=#ffffff].
مال و فرزند، مزرعه دنياست و عمل صالح، مزرعه آخرت، و گاهى خداوند براى بعضى هر دو را فراهم آورَد.
.
پس، از نافرمانى خداوند كه هشدارتان داده است دورى كنيد و از او بهراسيد آنچنان كه هرگز گناه نكنيد، نه آنكه عذر گناه آوريد.
.
براى خدا كار كنيد و از ريا و تظاهر بپرهيزيد; چه، آن كه براى غير خدا كار كند خدا او را به همان كس واگذارَد.
[COLOR=#ffffff].
از خداوند مقامات شهيدان، و زندگى نيكبختان، و همنشينى و همراهى پيامبران را خواستاريم.
.
اى مردم، هيچ كس هرچند توانگر باشد، از خويشان خويش و حمايت و دفاع آنان با دست يا زبان بى نياز نيست، و آنان بيش از هر كس هواى او را دارند و پشتيبان و غمخوار و ياور اويند و آنگاه كه مشكلى براى او پيش آيد مهربان ترين اند.
.
آرى، نام نيك و ذكر خير آدمى در بين مردم كه خدا براى او قرار مى دهد، از مالى كه به ارث مى گذارد، بهتر است.
[COLOR=#ffffff].
بخ ش ديگرى از اين خطبه
بهوش باشيد! هيچ كدامتان هرگز خويشان نيازمند را از ياد نبرَد تا مشكل او را حل كند با سرمايه اى كه اگر نگه دارد و امساك كند، بركت نيابد و اگر ببخشد، كاستى نبيند. و آن كس كه دست مساعدت از خويشان خود ببُرَد، آنان تنها يك نفر را از دست داده اند در حالى كه او افراد زيادى را از خود رانده است. و كسى كه درِ خانه اش به روى خويشان باز باشد، مشمول مودّت دائمى آنان خواهد بود.
[COLOR=#ffffff].
.
سيّد رضى گويد: «غَفِيرَةَ» به معناى زياد و كثير است و به جاى «الجمع الكثير» گويند «الجم الغفير» يا «الجمّاء الغفير».
.
در روايت ديگرى به جاى «غفيرة»، «عفوة» آمده است كه «عفوة» هر چيز خوب و دستچين را گويند، مثل: «اكلت عفوة الطّعام» يعنى طعام خوب را خوردم.
[COLOR=#ffffff].
چه زيباست معنايى كه امام(ع) از جمله «آن كس كه دست مساعدت را از خويشان خود ببرد...» اراده فرموده است. زيرا آن كس كه خيرش را از بستگانش دريغ كند تنها آنان يك دست خير را از دست مى دهند، امّا آنگاه كه او نياز به يارىِ آنها پيدا كند و از آنان بخواهد تا كمكش كنند، از يارى او دست بردارند و از پاسخ گفتن به نداى او خوددارى ورزند;
.
در نتيجه، از همكارى دستهاى زياد و قيام و يارى گامهاى بى شمار محروم خواهد شد.
[COLOR=#c00000]خطبه 23 / نهج البلاغه
