پس از قرآن کریم، روایات اهل بیت علیهمالسلام در شناختن و شناساندن اسلام و شکلگیرى و بالندگى علوم اسلامى سهم بسزایى را ایفاء نموده است. از سوى دیگر، پیشوایان معصوم علیهمالسلام مسلمانان را به فراگیرى و فهم حدیث و نیز تعلیم و نشر آن، توصیه و سفارش بسیار کردهاند و پیوستگى ثقلین را همواره به جامعه اسلامى گوشزد نمودهاند.
همین امر موجب گردید تا در گذران زمان، علم حدیث رونق چشمگیرى بیابد، چنانکه امروزه این دانش با معجمنویسى، گزیدهنویسى و تهیه نرمافزارهاى حدیثى رشد قابل توجهى یافته و تلاشهاى طاقتفرساى گذشتگان به ثمر نشسته است.
ارائه متون روایى با تکیه بر فنآوریهاى نوین رایانهاى، فصل تازهاى را در پژوهشهاى حدیثى گشوده و ناهمواریهاى این مسیر پرفراز و نشیب را بر طرف ساخته است. «نور 2.5 جامع الاحادیث» که در برگیرنده بزرگترین کتابخانه حدیث شیعه است، شامل 187 عنوان از مهمترین و کاربردىترین کتب روایى است که با امکانات بى نظیر پژوهشى، حجم انبوهى از اطلاعات مربوط به احادیث را در اختیار شیفتگان معارف اهل بیت علیهمالسلام قرار مىدهد.
ویژگىهاى کارآمد این لوح فشرده موجب شده تا در نمایشگاه بین المللى قرآن کریم و جشنواره فرهنگى ـ هنرى مهر و همچنین ششمین نمایشگاه سراسرى نرمافزار علوم اسلامى به دریافت لوح افتخار و کسب عنوان نرمافزار برتر نائل آید.
امکانات برنامه
1 ـ نمایش متن
قسمت «نمایش»، مهمترین بخش برنامه نور 2 است که متن کامل 187 عنوان کتاب حدیثى و رجالى را در خود جاى داده و در آن 76 جلد از کتابها با اِعراب کامل ارائه شده است. این برنامه به گونهاى تهیه شده که در هر لحظه، امکان برقرارى ارتباط دو سویه میان متن و فهرست در دسترس کاربر قرار دارد.
یکى از قابلیتهاى بخش نمایش، تفکیک آیات، اسناد، متن احادیث و بیان مؤلف با رنگهاى متفاوت است. ضمن این که پژوهشگر قادر است حاشیهها را در جایگاه خودش قرار دهد. آوردن شعرها به هیأت شعر و انتخاب نوع و اندازه خطوط، در قسمت نمایش ممکن گردیده است.
در این برنامه کاربر مىتواند متن کامل قرآن کریم را به خط عثمان طه مشاهده کند و علاوه بر آن، تنظیم آیات بر حسب تعداد کلمات و حرف آغازین و پایانى (الفبایى از ابتدا و انتها) نیز میسّر مىباشد.
2 ـ جستجو در آیات قرآن
در بخش آیات، فهرست کلمات قرآن کریم همراه با فهرستى از ریشه کلمات گنجانده شده است و با استفاده از این فهرستها مىتوان از طریق ریشه یا مشتقات به موارد کاربرد یک واژه در قرآن دست یافت. افزون بر جستجوى واژهاى در قرآن، کاربر مىتواند به صورت ترکیبى و به کمک عملگرهاى منطقى به متن دلخواه دسترسى پیدا کند. با ترکیب دو یا چند ریشه مىتوان آیاتى را که مشتقات این ریشهها را در بردارد، جستجو کرد.
از دیگر قابلیتهاى این بخش، استفاده از گزینه «گزینش آیات» است که به وسیله آن مىتوان آیاتى را که داراى ویژگیهاى مشترک یا کلمات مشخصى هستند جستجو کرد و بر اساس فرضیههاى متعدد، پژوهشهاى نامحدودى را در قرآن کریم انجام داد. همچنین، در این گزینه مىتوان به کمک حروف مبهم (* و ؟ ) کلمات و حروف را به گونههاى مختلف با یکدیگر ترکیب کرده و انواع گوناگونى از جستجو را در آیات قرآن انجام داد.
3 ـ ارتباط آیات با احادیث
با کمک این برنامه پژوهشگر مىتواند با گزینش هر آیه، احادیثى را که شامل تمام یا قسمتى از آیه انتخابى هستند کاوش نموده و به تفسیر و تأویل آن در روایات آگاهى یابد.
4 ـ جستجو در احادیث
به منظور یافتن روایت یا روایات مورد نظر از چند راه مىتوان اقدام کرد:
الف) از طریق فهرست کلمات احادیث
این فهرست، بدون در نظر گرفتن نوشتار خاصّ حروف، مثل «أ، إ ، ا» تنظیم گردیده و تعداد تکرار هر کلمه در مقابل آن مشاهده مىشود.
ب) از طریق نوشتن کلمات دلخواه و جستجوى ترکیبى
در این قسمت، امکان جستجوى تكواژه، عبارت، ترکیب عطفى، مشروط منفى و ابتداى حدیث وجود دارد و امر پژوهش، به دو صورت دقیق و غیر دقیق انجام مىشود.
ج) از طریق فهرست سازى
در این روش مىتوان فهرستى از کلمات دلخواه را با استفاده از ترکیب کارکترهاى عمومى * و ؟ با حروف، ارقام و علایم قابل نمایش تهیه کرد و سپس در احادیث به جستجوى همه یا کلمات گزینششده این فهرست پرداخت. همچنین، مىتوان چندین فهرست را با هم ترکیب ساخته و بعد جستجو نمود.
د) از طریق فهرست عناوین و ابواب کتب
فهرستى از کلمات ابواب، فصلها و عناوینِ موضوعات کتابها تهیه شده است که پژوهشگران از طریق جستجو در این قسمت مىتوانند به باب مورد نظر خود دست یابند.
5 ـ جستجو در جستجو (دامنه محیطى)
از طریق دامنه محیطى، مىتوان یک محیط را دامنه براى محیط دیگر قرار داد و به عبارت دیگر، بر روى جستجوى پیشین، جستجوى دیگرى انجام داده و این روند را تا چند مرحله دنبال کرد. استفاده از قابلیت «جستجو در جستجو»، به دو روش «جستجو در متن» و «جستجو در فهرست» امکانپذیر است.
6 ـ جستجو در محدوده خاص
پنج دامنه جستجو در برنامه نور 2 گنجانده شده است که به وسیله آنها مىتوان حوزه پژوهش را به دلخواه تنظیم نمود.
به کمک گزینه «کتاب» کاربر قادر خواهد بود دامنه جستجو را به یک یا چند کتاب و یا جلدهایى خاص محدود سازد. با استفاده از گزینه «مؤلف» مىتوان کتب مؤلفان خاص را مورد پژوهش قرار داد و در قسمت «زمان» امکان محدود کردن دامنه تحقیق به کتابهایى که در قرن یا قرون معینى تألیف یافتهاند وجود دارد. محتواى یک متن حدیثى شامل سند، متن حدیث، بیان مؤلف یا آیات و اشعارى است که در حدیث به کار رفته است و پژوهشگر مىتواند زمینه جستجو را به برخى از این موارد اختصاص دهد.
