کلمات آسمانى و گلواژههاى نورانى که از مهتاب وجود امیر مؤمنان و مولاى موحدان، على علیهالسلام ، پرتوافشان گردیده، در گستره تاریخ بشرى پروانگان بىشمارى را به طواف واداشته و صحیفه جامع حضرتش طریق بلاغت و هدایت را فراسوى مشتاقان علم و معنا گسترده است.
اثر پایدار و یادمان ماندگار آن امام همام،
«نهج البلاغه»، گوهر گرانبهایى است به درخشندگى آفتاب، به لطافت گل، به قاطعیت صاعقه، به ژرفاى اقیانوس و به بلنداى افلاک که همواره فروغ عالمتابش کاروان بشریت را به گلشن دلنواز انسانیت، و کوثر زلال معرفت رهنمون مىباشد.
در راستاى اشاعه فرهنگ اصیل اهل بیت علیهمالسلام و معارف ناب اسلامى، مرکز تحقیقات کامپیوترى علوم اسلامى همزمان با ماه مبارک رمضان (1423 ه . ق) نرمافزار ارزشمند «منهج النور ـ دانشنامه علوى» را به جامعه اندیشمندان و محققان ارائه نمود.
این لوح فشرده که در دهمین نمایشگاه بین المللى قرآن کریم به عنوان
نرمافزار برتر پژوهشى مورد تقدیر قرار گرفت، داراى محتوا و امکانات مفید و نوینى است که با در برداشتن
110 عنوان کتاب در بیش از
280 جلد در باره نهج البلاغه و غرر الحکم، بزرگترین دائرة المعارف رایانهاى سخنان امام على علیهالسلام به شمار مىرود.
به طور کلى، این برنامه شامل:
33 عنوان شرح و تعلیقه در 163 جلد به زبانهاى فارسى و عربى، و نیز 26 ترجمه به زبانهاى فارسى، انگلیسى و فرانسوى به همراه 7 شرح و ترجمه منظوم مىباشد. ضمن این که متن نهج البلاغه براساس پنج نسخه معتبر به نمایش گذاشته شده است و کاربر مىتواند از قرائت کامل متن نهج البلاغه فیض الإسلام بهرهمند شود.
امکانات برنامه
1 ـ دانشنامه
«دانشنامه» به عنوان اصلىترین بخش این برنامه، متن نهج البلاغه و ترجمه و شرح آن را به همراه امکانات متعددى ارائه مىکند. ارائـه نسخههاى گوناگون از نهج البلاغه، امکان مقایسه بین آنها و نیز جستجوى آیات، احادیث، ادعیه، اشعار و امثالِ به کار رفته در کلامِ امیر مؤمنان علیهالسلام از ویژگیهاى قابل توجه این بخش مىباشد. امکانات دانشنامه در چهار قسمت ذیل عرضه گردیده است:
1/1ـ نمایش
نمایش متن نهج البلاغه براساس پنج نسخه:
«فیض الإسلام، بنیاد، صبحى صالح، ابن ابى الحدید و محمد عبده» به همراه قابلیت تطبیق بین هر نسخه در این بخش ارائه شده است. در صورتى که متنِ در حال نمایش، نسخه فیض الإسلام باشد، با استفاده از امکان پخش صوت مىتوان صوت متن جارى را شنید.
کاربر در این قسمت مىتواند به متن، ترجمه و شروح مختلف نهج البلاغه دسترسى یابد و از قابلیتهاى گوناگون همچون: مقایسه میان دو متن، مشاهده نسخه خطىِ متن مورد نظر (براساس نسخه سال 469 ه . ق از نهج البلاغه فیض الإسلام) و نیز مصادر نهج البلاغه بهرهمند گردد و از امکاناتى چون: دسترسى به اَعلام موجود در متن، اَمثال نهج البلاغه و معناى لغاتى که در شروح مختلف ترجمه شده، استفاده مطلوب را ببرد.
عبارات نهج البلاغه در پنج قالب: مقدمه، خطبهها، نامهها، کلمات قصار و غرائب ارائه گردیده که پژوهشگر براساس نیاز خود مىتواند هر یک از این قالبها را انتخاب کند. قابلیتهاى دیگر قسمت نمایش عبارتند از:
الف)
متن: کاربر در این قسمت، به متن نسخههاى پنجگانه نهجالبلاغه همراه با امکان مقایسه میان آنها دسترسى دارد. چنانچه یکى از نسخههاى انتخابى، نهج البلاغه صبحى صالح باشد، مىتوان به تطبیق بین دو نسخه پرداخته، تفاوتهاى آنها را دریافت.
ب )
ترجمه: در بخش ترجمه، متن نهج البلاغه و نیز ترجمه آن به سه زبان: فارسى، انگلیسى و فرانسوى ارائه شده و امکان دستیابى به ترجمههاى موجود در برنامه و ترجمههاى منظوم نهج البلاغه براى پژوهشگر فراهم مىباشد.
پ )
شعر: ترجمههاى منظوم کلام امام على علیهالسلام ، در این قسمت عرضه شده است و کاربر مىتواند به کمک قابلیت «ترجمه» کتابهاى ترجمهشده به نثر را مشاهده نماید.
ج )
شرح: که متن نهج البلاغه را به همراه مهمترین شروحى که بر آن نگاشته شده، ارائه نموده است. با استفاده از امکانات موجود در این بخش، مىتوان به شرح مورد نظر خود دست یافت و آن را مطالعه کرد. امکان «ارتباط»، پنجره متن و شرح را با یکدیگر منطبق مىسازد و به وسیله قابلیت «مقایسه»، دو پنجره از شروح و ترجمههاى موجود در برنامه ارائه مىشود و کاربر به دو عنوان شرح و تفسیر از متن انتخابى دسترسى مىیابد.
2/1ـ جستجو
در این قسمت، امکانات متنوعى براى جستجوى الفاظ و عبارات نهج البلاغه به روشهاى مختلف، در اختیار محقق قرار مىگیرد. از جمله ویژگیهاى بخش جستجو، پژوهش در متن نسخههاى نهج البلاغه و یا کاوش در عناوین فصلها و ابواب آنهاست. جستجو در متن، فهرست کلمات متنِ کتب انتخابى را به صورت الفبایى به نمایش در مىآورد و در قسمت جستجو در فهرست، فهرستى از کلمات عناوین و سرفصلهاى کتب فعال برنامه، به صورت الفبایى قابل مشاهده است.
عملگرهاى جستجو به منظور افزایش توانمندى کاربر در جستجوهاى گوناگون تهیه شده تا هرچه سریعتر به مطلب مورد نظر خویش دست یابد. علاوه بر این، مىتوان حاصل جستجوى کلمات و یا عبارات را به صورت اجمالى و تفصیلى مشاهده نمود.
امکانات ویژهاى جهت فهرستسازى و انجام عملیات گوناگون از فهرستهاى ایجاد شده در این برنامه عرضه شده است و کاربران مىتوانند با استفاده از این قابلیت، فهرستهاى پویا و متنوعى از کلمات را به شکلهاى مختلف تهیه و تنظیم کنند و این فهرستها را در متن و یا فهرست کتب جستجو کرده و یا آنها را با یکدیگر ترکیب نمایند و پژوهشهاى گوناگونى را در آنها به انجام رسانند.
دامنه کتابى امکان محدود کردن دامنه جستجو را براى کاربر فراهم مىسازد. در این دامنه مىتوان حوزه پژوهش خود را به یک یا چند نسخه محدود ساخت و به جستجو در نسخههاى انتخابى پرداخت. افزون بر این، محقق قادر است عناوینى خاص از فهرست نسخهها را حذف و یا انتخاب کند و در دامنه محدودترى به انجام تحقیق بپردازد.
3/1ـ فهرستها
بهرهگیرى از امکانات ارزشمند این بخش از دانشنامه علوى، کاربران را در امر ساماندهى تحقیق در مطالب متنوعى که در کلام امام على علیهالسلام مورد استفاده قرار گرفته، یارى مىرساند.
بخش «فهرستها» داراى کارتابلهاى:
آیات، احادیث، اشعار، ادعیه، امثال، اَعلام و مصادر مىباشد که در هر قسمت، از طریق قابلیت «فهرست» مىتوان به فهرستى از موضوعات مذکور که در نهج البلاغه وجود دارد، دست یافت، و یا به کمک امکان فهرست منتخب، به جستجو و گزینشِ موردى در امور یاد شده پرداخت.
گفتنى است که جهت سهولت جستجو در اَعلام، دو نوع دامنه در قسمت اَعلام در نظر گرفته شده است: یکى دامنه نسخهها که به کمک آن کاربر مىتواند دامنه پاسخها را به تعدادخاصّى از نسخههاى موجود در برنامه محدود کند و به پژوهش در نسخه یا نسخههاى مورد نظر بپردازد. دوم دامنه اَعلام که در این قسمت مىتوان محدوده جستجو در اَعلام را مشخص نمود. عناوین موجود در این دامنه عبارتند از: اشخاص، گروهها، کتابها، زمانها، جایها، حیوانات، ستارگان، گیاهان و معادن.
2 ـ کتابخانه
در این بخش از برنامه، متن مهمترین کتب مربوط به نهج البلاغه همراه با امکاناتى مانند: «قرآن» و «لغتنامه» عرضه شده است. قسمتهاى مختلف «کتابخانه» عبارتند از:
1/2ـ نمایش
این قسمت به منظور نمایش متن کتب موجود در برنامه ارائه گردیده است و امکان انتخاب عنوان کتاب، جلد و صفحه آن براى کاربر وجود دارد. با استفاده از دامنه موضوعى مىتوان دامنه فهرست موجود را براساس موضوع آنها به کتبى خاص محدود کرد که پس از انتخاب موضوع دلخواه، کتابهاى مرتبط با آن موضوع در فهرست کتب برنامه ارائه مىشود.
مهمترین قابلیتهاى بخش نمایش عبارتند است:
پژوهش: هنگام نمایش متون در کارتابلهاى نمایش و جستجو، محقق مىتواند به کمک امکان «پژوهش» به بخشهاى: جستجو، قرآن و لغتنامه دسترسى پیدا کند.
مقایسه: امکان مقایسه بین دو متن متفاوت، در بخش نمایش در نظر گرفته شده است. کاربر مىتواند بر اساس نیاز پژوهشى خود به انتخاب دو عنوان از کتب برنامه اقدام نماید و به مقایسه بین آن دو بپردازد.
