شخصيت حضرت زهرا(س) در كلام وحي

[mohajer6164]

5. آيه مودت
ذلك الّذى يبشّر اللّه عباده الّذين ءامنوا و‌عملوا الصّالحات قل لا أسألكم عليه أجراً الاّ المودّه فى القربى و‌من يقترف حسنه نزد له فيها حسناً إنّ اللّه غفور شكور. أم يقولون افترى على اللّه كذباً.(شوري،42/23و24)

اين همان است كه خداوند به بندگانش كه ايمان آورده‌اند و كارهاى شايسته كرده‌اند؛ مژده مي‌دهد، بگو براى آن كار از شما مزدى نمي‌طلبم مگر دوستدارى در حق اهل بيتم و هر كس كار نيكى كند در آن برايش جزاى نيك بيفزاييم چرا كه خداوند آمرزنده قدردان است. يا مي‌گويند پيامبر خدا دروغ بسته است….

ابن عباس درباره شأن نزول آيات فوق كه به آيات مودت، شهرت يافته، ‌گويد:

چون اسلام پس از هجرت پيامبر به مدينه، استحكام يافت، انصار گفتند: نزد پيامبر برويم و بگوييم در گرفتاري‌هايى كه پيش مي‌آيد، اموال ما در اختيار تو است و مي‌توانى در جهت پيشبرد دين از آنها استفاده كنى. آيه شريفه، نازل شده و پيامبر آن را در پاسخ آنان، تلاوت فرمود. منافقان مانند هميشه كه در صدد تضعيف رسول خدا‌(ص) بودند اظهار داشتند: او در همان مجلس


( 156 )


اين سخن را ساخت تا ما را پس از خود، نزد خويشانش ذليل و خوار، گرداند.

آن‌گاه آيه دوم نازل شد كه آيا بر خداوند دروغ و افتراء مي‌زنيد؟10

از نظر ادبى تفاوتى بين اين‌كه استثنا در آيه (إلا المودّه فى القربى) متصل باشد يا منقطع، وجود ندارد11 اگر استثنا متصل باشد بدين معناست كه:« من پاداشى از شما نمي‌خواهم جز دوستى اهل بيتم.» و اگر منقطع باشد12، بدين معناست كه «دوستى اهل بيت پيامبر، اجرى براى پيامبر نيست. چرا كه بهره اين دوستي، نصيب مسلمانان و دوستداران اهل بيت آن حضرت است و بدين وسيله چنين خواسته‌اى از سوى رسول خدا‌(ص) در راستاى دعوت مردم به دين است.»13

بايد ديد اين چه مودتى است كه هم سنگ، هم كفه و هم وزن اجر رسالت است. مودت گروهى كه بر سر سلسله آنان زهراى مرضيه، محبوبه امت، است. همان بانويى كه پيامبر درباره‌اش فرمود:

يا حسن و يا حسين انتما كفتا الميزان، فاطمه لسانه و لاتعدل الكفتان إلاّ باللسان، ولا يقوم اللسان إلاّ على الكفتين.14

اى حسن و حسين شما دو كفه ترازويى هستيد كه فاطمه، شاهين آن است و كفه ترازو در حال تعادل قرار نمي‌گيرد مگر به وسيله شاهين آن و شاهين، استوار نمي‌شود مگر بر دو كفه ترازو و…

در اين كلام، زهرا، تنظيم كننده و برقرار كننده تعادل در اين كانون معرفى مي‌شود.

[mohajer6164]

6. آيات ابرار
إنّ الأبرار يشربون من كأس كان مزاجها كافوراً. عيناً‌يشرب بها عباد اللّه يفجّرونها تفجيرا. يوفون بالنذر و‌يخافون يوماً كان شرّه مستطيراً. و‌يطعمون الطعام على حبّه مسكيناً و‌يتيماً و‌أسيراً. إنّما نطعمكم لوجه اللّه لا نريد منكم جزاء و‌لا شكوراً. إنّا نخاف من ربّنا يوماً عبوساً قمطريراً. (انسان،76/5 ـ10)

ابرار در آخرت از جام‌هاى بزرگ لبريز بهشت كه چون كافور، سرد و دلپذير است، مي‌آشامند و آن كافورها، خوشبوى و شيرين است. اين آب، آميخته است به آب چشمه‌اى كه براى بندگان خاص خود خلق شده و هر كجا بخواهند، آن كاسه‌ها حاضر است و در قصرها مهيا است. اين آب گوارا مثل اين است كه در عمارات و ابنيه بهشت،


( 157 )


هميشه جريان دارد و در اختيار بنده‌هاى وفادار خداست. اينان به نذر خود وفا كرده و اطاعت خدا كرده و از روزى كه محنت آن، آشكار است، مي‌ترسند. اينان در راه خدا به مسكين و يتيم و اسير، اطعام مي‌كنند و به زبان حال مي‌گويند: ما براى خدا، اطعام كرديم، و از شما جزا و تشكرى نمي‌خواهيم. ما از پروردگارمان در روزى كه چهره برافروخته و در هم كشيده است، مي‌ترسيم.

از مسلمات فريقين است كه اين آيه در مورد حضرت زهرا‌(س) و شوهر و دو فرزندش نازل شده است. به اتفاق مفسّران، آيات اين سوره در مدينه در هنگام كسالت حسنين‌(ع) نازل شد كه درباره نذر فاطمه‌(س) و علي‌(ع) براى سلامتى حسنين‌(ع) بود. علامه اميني، در الغدير، نام سى و چهارتن از كسانى كه شأن نزول اين سوره را داستان مذكور، دانسته‌اند، ذكر كرده‌است.15

در اين مختصر، مجال پرداختن به دقايق تفسيرى و جزئيات آنچه در اين سوره آمده، نيست و تنها به ذكر اين نكته لطيف ازسوى آلوسي، مفسّر اهل‌سنت، اكتفا مي‌شود كه:

در اين سوره، سخنى از «حورالعين» كه در سوره‌هاى ديگر از آن به عنوان يكى از نعمت‌هاى بهشتى ياد شده، به ميان نيامده است و چه بسا اين ناگفتن، به حرمت نور چشم رسول خدا‌(ص)، حضرت فاطمه زهرا (س) باشد كه سوره در فضيلت او وخانواده‌اش و نعمت‌هايى كه در بهشت از آن بهره‌مند خواهد شده، نازل شده است.16

[mohajer6164]

7. آيه التقاء بحرين
اين آيه از جمله آياتى است كه علاوه بر معنا و تفسير ظاهري، به حكم تفسير باطنى بر آن حضرت منطبق است:

مرج البحرين يلتقيان. بينهما برزخ لايبغيان. يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان. (الرحمن، 55/19ـ22)

غالب مفسّران و محدثان و مورخان فريقين، معتقدند كه شأن نزول اين آيات درباره تلاقى بحر نبوت و ولايت و درباره حضرت فاطمه‌(س) و علي‌(ع) است.

علامه بحراني، دوازده روايت كه بعضى از آنها از طريق اهل سنت نقل شده،


( 158 )


ذكر مي‌كند كه مراد از «بحرين» على و فاطمه هستند كه هيچ گاه بر يگديگر، بغى و سركشى نمي‌كنند.17

در تفسيرى از ابن عباس نقل شده كه:

برزخ ميان آن دو، مهر و محبتى است كه از بين رفتنى نيست و همين مهر و محبت، مانع سركشى هر كدام، نسبت به ديگرى است.

دربار الهي، بر اساس نبوت و ولايت مطلقه، با بندگانش، تماس حاصل كرده و مشعل هدايت برافروخته است و اين سلسله كه فرد اتم و اكمل آنها، حضرت رسول و خاندان عترتند، دربار روحانيت ربوبى را تشكيل داده و واسطه فيوضات غيبى هستند.

همان طور كه عالم طبع از تركيب و تجزيه و تحليل عناصر و مواليد، دائماً در ايجاد وجود است، در عالم انسانيت و معنويت نيز اين ارتباط در بين ارواح مجرده كه در ابدان مختلفه بروز و ظهور مي‌كنند، تجلى كرده، از آن تلاقي‌ها، عناصرى ممتاز به دست مي‌آورد، از آن جمله، تلاقى اقيانوس محيط نبوت با درياى عميق ولايت است كه به وسيله مهد عصمت و طهارت، تلاقى كرده و از آن گوهرهايى گرانبها كه براى هميشه مورد استفاده بشر مي‌باشد به وجود آمده است.

چنان‌چه در ابتداى اين مقاله گفتيم آياتى كه در قرآن كريم، پيرامون وجود پنج تن و فاطمه زهرا‌(س) است، بسيار مي‌باشد كه ما در اين مقال تنها به ذكر چند نمونه از آيات، پرداخته و بررسى كامل‌تر را به علاقمندانش واگذار مي‌كنيم.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. رحمانى همداني، فاطمه الزهراء بهجه قلب مصطفي‌(ص).

2. ابو‌الحسن على بن احمد الواحدى النيشابوري، اسباب النزول/307؛ جلال الدين سيوطي، الدر‌المنثور فى التفسير بالمأثور، 6/204.

3. ابن منظور، لسان العرب/36.

4. طبرسي، مجمع البيان فى علوم القرآن، 5/549.

5. علامه طباطبايي، الميزان، 7/370.

6. امام فخر رازي، التفسير الكبير، 32/122.

7. سيد جواد ورعي، كوثر، محبوبه است/63؛ ماهنامه پيام زن، سال ششم شماره68، آبان 1376ش.

8. منيره گرجي، نگرش قرآن به حضور زن در تاريخ انبيا/172.

9. شيخ عزيز اللّه عطاردي، مسند فاطمه زهرا/281.

10. زمخشري، كشّاف، 4/230؛ اسباب النزول/251.

11. علامه سيد عبد‌الحسين شرف الدين، كلمه الغراء فى تفضيل الزهراء/73.

13. كوثر، محبوبه است/65.

14. على بن عيسى أربلي، كشف الغمه، 2/129.

15. علاّمه اميني، الغدير، 3/107؛ به بعد.

16. آلوسي، روح المعاني، 29/157.

17. علامه بحراني، البرهان فى تفسير القرآن، 4/265.