عصمت امام علیه السلام

[Mohsen1001]

 عصمت امام علیه السلام 


بر خلاف اهل سنت که جانشینی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را یک مقام عادی و برگزیده از ناحیه ی مردم می دانند،شیعه معتقد است که امامت نظیر و همتراز نبوت و امتداد همان مقام الهی است، و همانند رسالت منصوب از جانب خداوند متعال و دارای شرایط ویژه ای است.

ویژگی اول امام علیه السلام منصوب بودن از جانب خداوند متعال است. اما ویژگی دومی که از صفات خاص امام علیه السلام می باشد مسئله ی عصمت امام است. امام در اثر شناختی که از عظمت خداوند متعال دارد نه تنها از هر معصیت و خطا و لغزش و اشتباهی مصون است، بلکه هرگز اندیشه ی آن را هم به دل راه نمی دهد و فراموشی و نسیانی در او راه ندارد به دلیل ولایت و احاطه ی وسیعی که بر عالم و هستی دارد.

البته اینگونه نیست که قدرت بر گناه و زشتی نداشته باشد بلکه عصمت، اختیاری و به اراده ی اوست و به مانند انسانی که از غذای آلوده و کثیف دوری می کند و حتی فکر خوردن این غذا به ذهنش خطور نمی کند از لغزش و خطا به دور است.


لزوم عصمت امام از دیدگاه عقل

از آنجا که امام نیز به مانند پیامبر دارای ولایت کلیه ی الهیّه و رهبری دینی است و تمام گفتار، اعمال و اخلاقش برای مردم حجت است و اطاعتش بر همگان لازم و نافرمانیش گناه بلکه موجب کفر و می گردد، باید همانند پیامبران از هر گناه و اشتباه و فراموشی و لغزشی به دور باشد، تا پیروی از او موجب هدایت و سعادت جامعه می گردد و چون نظام جامه و اداره ی امور سیاسی و اجتماعی و بیان احکام دینی و وظایف مذهبی به عهده ی امام است، لازم است پیوسته از تمام جهات پاک و منّزه باشد تا مورد اعتماد مردم بوده و در تمام امور از اطاعت و حمایت همه جانبه ی مردم بر خوردار باشد. نا گفته پیداست که اگر امام از اشتباه و گناه معصوم نباشد و به اعمال زشت و حتی اشتباه و لغزش آلوده گردد مردم از وی متنفر و گریزان بوده و در صورت اطاعت نیز گمراه می شوند و این بر خلاف غرض از نصب امامت خواهد بود. لذا عصمت امام از نظر عقل ضروری می باشد و با عدم عصمت نقض غرض می گردد.


لزوم عصمت امام از دیدگاه قرآن کریم

خداوند متعال در قرآن کریم آیات متعددی ذکر فرموده که اشاره به این مطلب دارد از جمله در سوره ی مبارکه ی بقره آیه 44 می فرماید:

«اتامرون الناس بالبر و تنسون انفسکم و انتم تتلون الکتاب افلا تعقلون »
یعنی آیا امر می کنید مردم را به نیکی و خود را فراموش می کنید با آنکه کتاب خدا را می خوانید؟ آیا تعقل نمی کنید؟ در این آیه شریفه خداوند بیان می فرماید که امر مردم به خوبی ها توسط انسان ناپاک، بی عقلی است.

در سوره ی مبارکه ی صف آیه دوم می فرماید:

یا ایها الذین آمنو لم تقولون ما لا تفعلون کبر مقتاً عند الله ان تقولو و لا تعقلون
یعنی: ای کسانی که ایمان آورده اید، چرا می گویید چیزی را که عمل نمی کنید؟ حق تعالی بسیار دشمن می دارد که بگویید آن چرا عمل نمی کنید.

معلوم است آن کسی که مستحق این ملامت ها باشد، لایق مقام امامت نیست. چون خداوند عالم به حضرت ابراهیم علیه السلام فرمود:

لا نیال عهدی الظالمین (سوره ی بقره آیه 124). یعنی ای ابراهیم من تو را امام برای مردم قرار دادم و اگر می پرسی که آیا این عهد امامت به ذریّه تو منتقل می شود یا نه ؟ بدان که عهد من به ستمکاران یعنی اهل گناه و معصیت نمی رسد زیرا گناه و معصیت شخصی نیز ظلم به نفس حساب می شود و شخص در ردیف ستمکاران قرار خواهد گرفت.


لزوم عصمت امام از دیدگاه امیرالمؤمنین علی علیه السلام

امیرالمؤمنین علیه السلام این حقیقت را در کلمات زیبای خود به شیوایی بیان فرموده است از جمله به چند روایت توجه شما را جلب می نماییم:

1_ در کتاب شریف (اثبات الهداة) جلد اول صفحه ی 232 مرحوم شیخ حرّ عاملی از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل می فرماید که «جز اطاعت خدا و رسول و اولی الامر واجب نیست و اطاعت اولی الامر فقط از جهت واجب است که او از گناه، خطا و لغزش پاک بوده و بر خلاف دستورات خدا دستوری نمی دهد.»

2_ در نهج البلاغه خطبه ی 147 می فرماید: لا یخالفون الدین و لا یختلفون فیه : امامان علیهم السلام ،با دین خدا و دستوراتش مخالفتی نمی کنند و در دین هم اختلاف نمی اندازند.

3_ در خطبه ی 131 بعد از نفی صفات و خصوصیاتی از امام می فرماید: و لا المعطّل للسنة فیهلک الامة. یعنی امام نباید گسی باشد که سنت و روش پیامبر خدا را ضایع می کند زیرا چنین کسی امت اسلامی را به هلاکت می کشاند.

4_ و در خطبه ی 105 می فرماید: ایها الناس استصببحوا من شعلة مصباح واعظ متّعظ و استاحوا من صفو عین قد روّقت من الکدر. یعنی: ای مردم چراغ دل را به گفتار موعظه کننده ای که موعظه شده است (به موعظه اش عمل می کند) روشن سازید و ظرف های جان را از آب زلال چشمه هایی که از آلودگی ها و زشتی ها پاک است پر نامئید.

در این فرمایشات و نمونه های دیگری از این قبیل امام علی علیه السلام مردم را دعوت به پیروی از امامانی می فرمایند که خود از آلودگی و زشتیها پاک باشند زیرا اگر پاک نباشند خود ایشان نیاز به امام و هادی دارند و آن هادی و امام نیز اگر پاک نباشد باز خودش نیاز به امام دارد و همینطور تسلسل لازم می آید مگر آن که منتهی به وجود پاک و منزهی شود که در فرض ما همان امام معصوم می باشد، چنانچه حضرت رضا علیه السلام می فرماید: امام از گناهان پاکیزه و از عیبها به دور است. ... او بدون زحمت به وسیله ی افاضات الهی از تمام فضائل و کمالات بهره مند است و به تأئید خداوند متعال، معصوم، موفق و راستین بوده، از هر گناه و لغزش و اشتباهی در امان است، خداوند او را به این مقام اختصاص داده است تا حجت و گواه بر خلق باشد.

و نیز امام صادق علیه السلام می فرماید: خداوند متعال امام را برای پاکیش بر گزیده است و ..... همیشه زیر نظر خدا محفوظ است و دامهای شیطان و لشکرش را از او کنار زده و جادوی جادوگران را از او دور نگه داشته است و همه ی زشتی ها و بدی ها و آفتها را از او دفع کرده است.

پس دانسته شد که یکی دیگر از ویژگی های مهم و اساسی امام علیه السلام با توجه به دلیل عقل و کتاب و سنت، عصمت و پاکدامنی از هر گناه، لغزش، اشتباه و خطا و فراموشی است.