๑๑احادیثی پيرامون قم و اهل قم ๑๑

[Labbaik]

عمران بن عبدالله قمي به خدمت امام صادق(ع) شرفياب شد، امام(ع) از او احوال پرسي كرد به او عطايا عنايت فرمود و اظهار شادماني نمود.
چون عمران از محضر امام(ع) برخاست يكي از اصحاب پرسيد: اين چه كسي بود كه همه محبت و عنايت فرموديد.

«»امام صادق(ع) فرمود:

 "هذا مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ النُجَباءِ، ما أَرادَهُم جَبارٌ مِنَ الْجَبابِرَهِ إِلا قَصَمَهُ اللهُ":

"او از اهل بيت نجيبان است ـ منظورش اهل قم مي باشد ـ كه هرگز ستمگري به آنها اراده بدي نمي كند، جز اينكه خداوند او را نابود سازد". 

..................................
بحار: ج 60ص 228

[Labbaik]

به سند ديگر چنين آمده:
چون عمران بن عبدالله قمي به خدمت امام صادق(ع) وارد شد، امام(ع) او را در كنار خود نشانيد، از وضع
خود، خانواده، اولاد و پسر عموهايش پرس و جو نمود و مدتي با او سخن گفت.
چون او مرخص شد، از امام(ع) پرسيدند: او كيست؟ فرمود:

 "هذا نَجيبُ قُومِ النُجَباءِ، ما نَصَبَ لَهُمْ جَبارٌ إِلا قَصَمَهُ اللهُ" 

 اين نجيبي از يك قوم نجيب است، هيچ ستمگري براي آنها نصب عداوت نمي كند جز اينكه خداوند او را نابود مي سازد" 

....................................
بحار ج 60ص 228

[mahdieh]

 قم پایگاه علم، فرهنگ و تمدن  
شهر قم از زمانی كه به عنوان مركزی شیعی در نزد پیروان اهلبیت ـ علیهم السّلام ـ شهرت یافت، پیوسته مهد دانش و فضیلت و سرچشمه فیضان حكمت و معرفت بوده و از همان روزها تربتش را به شرافت و مردمش نیز به فضیلت ستوده شده‌اند. خدمات برجسته و مساعی ارزنده دانشمندان قم در راه احیای آیین تشیع و نشر معالم دین و فرهنگ اسلام به حدی بود كه تاج كرامت ابدی بر تارك شریف آنان نهاده شده، تا آنجا كه از امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ نقل شده است: لولا القمیون لضاع الدین؛ اگر اهل قم نبودند دین ضایع می‌گشت.[External Link Removed for Guests]


اما اینكه چرا این شهر را قم نام نهاده‌اند، از وجود مقدس امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ رسیده كه فرمودند: انّما سمّی قم لانّ اهلها یجتمعون مع قائم آل محمد(عج) و یقومون معه و یستقیمون علیه و ینصرونه؛ (این شهر) قم نامیده شد زیرا كه اهلش در اطراف حضرت قائم آل محمد(عج) گرد می‌آیند و با آن حضرت قیام می‌نمایند و با او ـ علیه السّلام ـ همراه‌اند و در كنار او پایداری می‌كنند و او را یاری می‌نمایند.
[External Link Removed for Guests]


از حضرت هادی ـ علیه السّلام ـ نقل شده كه حضرت فرمودند:
[External Link Removed for Guests] علت نامگذاری این شهر به قم آن بود كه وقتی كشتی نوح ـ علیه السّلام ـ در طوفان به این نقطه رسید از حركت ایستاد. و اینجا قطعه‌ای از بیت‌المقدس می‌باشد.


مژده جایگاه خاص قم در تشیع هفتاد و چند سال قبل از نزول فاطمه معصومه ـ علیها السّلام ـ به قم و در زمانی كه هنوز پدر بزرگوارش امام كاظم ـ علیه‎السّلام ـ دیده به جهان نگشوده بود توسط (امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ) بیان شد، آن‌گاه كه فرمود: بانویی فاطمه نام، از فرزندم موسی ـ علیه السّلام ـ در این شهر (قم) از دنیا می‌رود (و مقام و منزلتی دارد) كه شیعیان را شفاعت می‌كند و همگی به بهشت می‌روند.
[External Link Removed for Guests]


در روایتی دیگر حضرت فرمودند: انّا لله حرماً و هو مكه و ان للرسول ـ صلی الله علیه و آله ـ حرماً و هو المدینه و ان لامیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ حرماً و هو الكوفه و ان لنا حرماً و هو بلده قم و ستدفن فیها امراه من اولادی تسمّی فاطمه فمن زارها وجبت له الجنه، قال الراوی و كان هذا الكلام منه قبل ان یولد الكاظم ـ علیه السّلام ـ.
... و از برای ما حرمی است كه آن شهر قم است، و طولی نخواهد كشید كه بانویی فاطمه نام از فرزندانم در آن شهر مدفون خواهد شد و برای زیارت كنندگانش بهشت واجب می‌شود.
[External Link Removed for Guests]


حتی در مورد شاگردان مكتب اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ نیز روایاتی رسیده كه با وجود آنها، بلاء از اهل قم دفع می‌شود.
[External Link Removed for Guests]
این شهر از زمان قبول اسلام تا امروز یعنی در طول سیزده قرن همواره بنام مركز تشیع و پایتخت شیعه امامیه خوانده شده است، حضرت صادق ـ علیه السّلام ـ می‌فرمایند: قم سرزمین ماست، سرزمینی كه پاكیزه و مقدس است برای شیعیان ما، كه ولایت ما را قبول كرده است.[External Link Removed for Guests]


و این پایگاه تشیع، مورد عنایات خاصه ائمه معصومین ـ علیهم السّلام ـ بوده و بیش از سی روایت درباره شهر و مردم‌اش از طرق معتبره رسیده است تا جائی كه خواب در قم را عبادت خوانده‌اند و از امام موسی كاظم ـ علیه السّلام ـ رسیده كه حضرت فرمودند: قم عش آل محمد و مأوی شیعتهم؛ قم آشیانه ما (آل محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ) و پناهگاه شیعیان ماست.
[External Link Removed for Guests]


عصاره احادیث وارده با حذف تكرار چنین است: شهر قم قطعه‌ای از بیت‌المقدس، شهری مقدس، مطهر و بلد ما اهل بیت و شیعیان ماست، چه نیكو موضعی است قم، كه خداوند متعال آن را بر سایر بلاد حجت قرار داده و ستمگران در آن گداخته گردند، چنانكه نمك در آب ذوب می‌گردد و زود باشد كه علم و معرفت از كوفه بدان شهر منتقل گردد و از آنجا به سایر بلاد، منتشر شود به طوری كه نزدیك ظهور حضرت حجت(عج) مستضعفی در دنیای آباد یافت نشود تا جایی كه زنان خانه‌دار به علم امامت و ولایت واقف باشند.
[External Link Removed for Guests]


امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: عن ابی عبدالله ـ علیه السّلام ـ : قال ستدفن فیها امرأه من اولادی تسمی فاطمه فمن زارها وجبت له الجنه؛ در این شهر فاطمه بنت موسی ـ علیه السّلام ـ دفن خواهد گشت كه هر كس او را زیارت كند بهشت برایش واجب گردد.
[External Link Removed for Guests]


در آثار پیرامون قم چنین آمده است: بهشت را هشت باب است و سه درب آن به سوی مردم قم است.
[External Link Removed for Guests] و محدث قمی نقل می‌نماید: از برای بهشت درب است و یك درب از آنها خاص اهل قم می‌باشد، گوارایشان باد، گوارایشان باد.[External Link Removed for Guests]


در مورد مردم قم كه در این شهر مقدس مدفون می‌شوند، فضیلتی است كه دیگران را چنین فضیلتی نیست. محل حشر و نشر جمیع مردم بیت‌المقدس است جز اهالی قم كه در گور خویش محاسبه می‌شوند از آنجا به بهشت محشور می‌گردند و این كرامت به اهل قم اختصاص دارد.
[External Link Removed for Guests]


و اهل قم به تأییدات ربانی مؤید و به توفیقات سبحانی مشرف‌اند و فرشتگان پیوسته از آنان بلایا را دفع كنند و بندگان مؤمن خدای متعال در آن شهر گرد آمده و در انتظار شفاعت پیغمبر خود بسر می‌برند.
سلام خداوند بر اهل قم و رحمت الهی برایشان باد كه آنها اهل ركوع و سجود، قیام و قعود، و آمرزیده و مغفور می‌باشند، خداوند بركات خود را برایشان نازل گرداند كه ایشان‌اند علماء، فقهاء، فهماء و اهل دیانت و حسن عبادت كه سیئاتشان به حسنات تبدیل می‌گردد.
و سخن آخر اینكه حضرت امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمودند: اذا اصابتكم بلیّه و عنا فعلیكم بقم فانه مأوی الفاطمیین؛ زمانی كه به شما گرفتاری و غمی رسید، به شهر قم پناه برید چراكه قم محل و مأوای فاطمیین است.
[External Link Removed for Guests]
پایگاه علوم اهلبیت ـ علیهم السّلام ـ


از مناطق مهمی كه به عنوان اصلی‌ترین مراكز علوم اسلامی، بلكه بزرگترین مركز شیعی یاد می‌شود باید قم را نام برد. شهری كه از زمان اهلبیت ـ علیهم السّلام ـ خصوصاً در زمان امام عسكری ـ علیه السّلام ـ و نیز در طول عصر غیبت جایگاهی مطئمن برای نشر فقه و احادیث پاك و مطهر بوده است.
قم در زمان امام حسن عسكری ـ علیه السّلام ـ و پدر بزرگوارش پایتخت علمی شیعه بوده و در آن راویان فراوانی می‌زیستند و همچنین در آن از مؤلفان و صاحبان قلم در حدیث و دیگر شاخه‎های علم گروههای فراوانی سكونت داشتند.
[External Link Removed for Guests]


و از این رهگذر خدمات بزرگی به مراكز علمی شیعه نموده است. رسالت سنگین نشر علوم اهل‌بیت ـ علیهم السلام ـ، احادث آنان و فضایلشان از قم و توسط قمی‎ها و قمیون انجام گرفته است. رسالتی كه تمام جوامع علمی شیعه حامل آن می‎باشند. در بیانات نورانی اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ نیز تأییدات بلندی صادر شده كه برای افتخار همیشگی این سرزمین كافی است. اگر تلاش و زحمات اهل قم نبود دین از بین می‌رفت
[External Link Removed for Guests] و به راستی نیز چنین است. تأملی هر چند گذرا به عصرهای گذشته خصوصاً بنی‌العباس و جور و وحشتی كه بر امامان شیعه و پیروان آنان در عهد امام عسكری ـ علیه السّلام ـ حاكم بوده است، اهمیت این رسالت و مسؤولین قمی‌ها و قم را، به وضوح مشاهده می‌كنیم، و در اثر این عنایت و اهتمام در زمان غیبت صغری به عنوان بزرگترین مركز علمی در جهان اسلام نام برده می‌شد. در عظمت این مركز می‌توان اشاره كرد به سخنی كه شیخ در كتاب «الغیبه» بیان می‌نماید:
سومین نایب خاص امام زمان(عج) توجه و عنایت خاصی به قم داشته و كتاب «تأدیب» را جهت بررسی و اظهار نظر به قم ارسال نموده است.[External Link Removed for Guests] و چه زیباست آن تقدیر و رضایت امام صادق ـ علیه السّلام ـ كه به عیسی بن عبدالله فرمود:
سلام خدای متعال بر اهل قم باد. خداوند سرزمین‌شان را از باران سیراب گرداند و بركات و رحمت خود را بر آنها نازل فرماید. و زشتیها را به نیكوئی مبدل سازد. آنانكه اهل ركوع، سجود، قیام و قعودند. آنانكه فقیهان‌اند و اهل ذكر و درك‌اند.[External Link Removed for Guests]


قم در گذر زمان
ساكنان اصلی قم هنگام حمله مسلمانان به ایران از لحاظ كثرت به اندازه‌ای بودند كه هزاران سپاه از آنان در جنگ قادسیه و نهاوند شركت كردند.
[External Link Removed for Guests]


شهر قم كه دارای دوازده روستا و سیصد و چهل و چند ده بوده و به قولی بیست و یك روستا و هفتصد ده دارا بوده است ده‌های چنان آباد و پرجمعیت كه تنها از یك ده چهار هزار مرد بیرون آمد كه هر یك خدمتكاری، مهتری و نان‌پز و آشپز همراه داشت برای جنگ با اعراب مسلمان.
[External Link Removed for Guests]
قم مقارن حمله مسلمانا

ن به ایران شهری معتبر، معروف و پرجمعیت بوده است.[External Link Removed for Guests] قم از شهرهایی بود كه علویان به آن روی می‌آوردند و در آن پناه می‌جستند.[External Link Removed for Guests] در سال 210 مأمون،‌علی بن هشام مروزی را فرستاد و با سپاه او را امداد داد تا با قمی‌ها جنگ كرد یحیی بن عمران را كه رئیس قم بود به قتل رسانید، باروی شهر را با خاك یكسان كرد و خراج قم را بیش از سه برابر كرد.[External Link Removed for Guests] در زمان معتزّ عباسی مردم قم نافرمانی كردند موسی بن بغا به قم حمله برد جمع كثیری را كشت و جمعی دیگر را به قید كرد.


قم در سال 621 به دست سپاهیان مغول آن چنان ویران و قتل عام شد كه تا میانه قرن نهم آثار آن برجای بود و هرگز موقع و اهمیت پیشین خود را باز نیافت.
[External Link Removed for Guests]


قم روزگارانی چندان بزرگ بوده كه در دو جای آن نماز جمعه برپا می‌شده و این بدان معناست كه فاصله دو سوی آن بیش از سه میل مسافت بوده است. پهنه خطه آنرا روزگاری صد فرسنگ در صد فرسنگ گفته‌اند (قطعه معروف منسوب به انوری در روضه الصفا و هفت اقلیم 5:3 و نزهه القلوب: 47 و اسناد دیگر) و آن را در عداد شهرهایی چون ری برشمرده‌اند كه جمعیت آن از هزار هزار نفر در می‌گذشته (ری باستان 104:1ـ108) و در یك زلزله سیصد و پنجاه هزار تن از مردم آن تلف شده‌اند (دیوان قوامی رازی:12) و در حمله مغول هفتصد هزار آدمی در آن كشته شده‌اند (مرصاد العباد، نجم‌الدین دایه رازی:9)
[External Link Removed for Guests]


جایگاه علمی
قم در طول تاریخ خود كه كرامت بزرگ مركزیت شیعه را به خود اختصاص داده است به عنوان یك مركز علمی و فرهنگی جهت ترویج اشاعه علوم اهلبیت ـ علیهم السّلام ـ مورد قبول همگان بوده است.

---

[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی،‌ج7، ص359، انتشارات اسوه.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص356.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، ج7، ص356، پیرامون نام قم وجوه فراوانی ذكر شده است رجوع كنید، تاریخ مذهبی قم ـ گنجینه قم، جدی فروزان ولی روایت ذكر شده هماهنگی و تناسب خوبی با روایت‌های وارد شده پیرامون قم دارد. انما سمّی قم به لانّه لمّا وصلت السفینه الیه فی طوفان نوح ـ علیه السّلام ـ قامت و هو قطعه من بیت المقدس. و روایات دیگر.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص125.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص358.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج3، ص471.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص359.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص357.
[External Link Removed for Guests] . گنجینه آثار قم، ص93، (بحارالانوار، علامه مجلسی، ج60، ص213)، عن الصادق ـ علیه السّلام ـ ... ثم یظهر العلم ببلده یقال لها قم و تصیر معدناً للعلم و الفضل حتی لایبقی فی الارض مستضعف فی الدین حتی المحذرات فی الحجال...
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص358.
[External Link Removed for Guests] . گنجینه آثار قم، ص93، (سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص125).
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص357، چ اسوه.
[External Link Removed for Guests] . گنجینه آثارقم، عباس فیض، ص93. سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص359.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص357، چ اسوه.
[External Link Removed for Guests] . حیاه الامام العسكری، محمدجواد طبسی، چ دفتر تبلیغات اسلامی.
[External Link Removed for Guests] . لولا القمیون لضاع الدین. (سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص359).
[External Link Removed for Guests] . برگرفته از كتاب حیاه «امام العسكری ـ علیه السّلام ـ» محمدجواد طبسی، ص227، چ دفتر تبلیغات اسلامی.
[External Link Removed for Guests] . سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج7، ص359.
[External Link Removed for Guests] . تاریخ مذهبی قم، فقیهی، ص52، چ زائر، به نقل از اعثم كوفی.
[External Link Removed for Guests] . همان، به نقل از تاریخ قم و مختصر البلدان.
[External Link Removed for Guests] . همان، ص58.
[External Link Removed for Guests] . همان،‌ص77.
[External Link Removed for Guests] . همان، ص79.
[External Link Removed for Guests] . قم‌نامه، مدرسی طباطبایی، ص12، انتشارات كتابخانه نجفی(ره).
[External Link Removed for Guests] . مجموعه منابع تحقیقی قم، تذكره مشایخ قم، ص4، مدرسی طباطبایی، چ   

[Labbaik]

«» امام صادق(ع) فرمود:

 "إِذا عَمَتِ الْبُلْدانَ الْفِتَنُ، فَعَلَيْكُمْ بِقُمْ وَ حَواليها وَ نَواحيها، فَإِنَ الْبَلاءَ مَدْفُوعٌ عَنْها"

هنگامي كه همه شهرها را فتنه ها فراگرفت بر شما باد به قم و اطراف قم، كه بلاها از قم و اطراف آن دفع شده است".(1)  

علامه مجلسي اين روايت را به همين تعبير از طريق مرحوم كليني از امام رضا(ع) نقل كرده است.(2)
رازي اين حديث را به همين تعبير از امام رضا(ع) نيز روايت كرده، جز اينكه به جاي:"مدفوع"،"مدفوعه" نقل كرده است.(3)


----------------------------
(388) اختصاص شيخ مفيد ص 69، رجال كشي ص 333، بحار: ج 47ص 335 و ج 60 ص 211.
(389) تاريخ قم ص 97، مجالس المؤمنين: ج 1ص 83 و بحار: ج 60 ص 214.
(390) بحار: ج 60ص 217.

[Labbaik]

«» امام كاظم(ع) فرمود:


 رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ قُمْ يَدْعُو الناسَ إِلَي الْحَقِ، يَجْتَمِعُ مَعَهُ قَوْمٌ كَزُبُرِ الْحَديدِ،
لا تُزِلُهُمُ الرِياحُ الْعَواصِفُ، وَ لايَمَلُونَ مِنَ الْحَرْبِ، وَ لا يَجْبُنُونَ، وَ عَلَي اللهِ يَتَوَكَلُونَ، وَالْعاقِبَهُ لِلْمُتَقينَ

مردي از اهل قم مردمان را به سوي حق فرا مي خواند، گروهي چون قطعات آهن دور او گرد آيند،
تند بادها آنان را متزلزل نسازد، از جنگ ملول نشوند و به خود ترس راه ندهند، برخداوند توكل كنند و عاقبت از آنِ پرهيزكاران است. 


------------------
تاريخ قم ص 100 و بحار: ج 60 ص 216.