»« نسب شریف حضرت فاطمه معصومه (س) »«

[محدثه]

.


  

  « نسب شریف حضرت فاطمه معصومه (س) »  



شرافت نسبي حضرت معصومه(ع) بالاتر از آن است كه قلم توان ترسيم گوشه اي از مجد و عظمت آن نسب والا را داشته باشد.

او ماه تاباني است كه از برج امامت طلوع كرده ، در آغوش امامت تربيت يافته ، قنداقه امامت را نيز در دامن خود پرورش داده است،

زيرا او دختر امام، خواهر امام و عمه امام مي باشد.



همه ي نياكان او مشعلداران امامت ، پرچمداران هدايت ، اسوه هاي فضيلت و استوانه هاي ولايتند ، كه او : «فاطمه‌ معصومه »

دخترِ « موسي بن جعفر بن محمد بن علي بن حسين بن علي بن ابي طالب(ع) » مي باشد، و اين همان نسب والائي است كه

« مأمون » در روز بيعت مردم با امام هشتم، همين نسب والا را به زبان آورد و گفت:

 « اگر اين اسامي بر كرها و گنگها خوانده شود، به اذن خداوند شفا مي يابند» .(120)  



پدر بزرگوارش « حضرت موسي بن جعفر(ع) » هفتمين امام از ائمه اثناعشر(ع) مي باشد، كه شرح زندگاني او در اين مختصر نمي گنجد

و بر احدي از خوانندگان اين كتاب پوشيده نيست.

امام كاظم(ع) روز هفتم ماه صفر المظفر 128هـ . در سرزمين « أبواء » (121) ديده به جهان گشود، در بستم شوال 179 هـ .ق .

به دستور هارون الرشيد، در حال نماز، در مسجد پيامبر(ص) دستگير شده، مدتي در بصره و مدتي طولاني در بغداد، در سياهچالهاي

زندان به سر برده، سرانجام در بيست و چهارم يا بيست و پنجم رجب 183 هجري، در زندان سندي بن شاهك، به دستور هارون

به زهر جفا به شهادت رسيد و در مقابر قريش كه بعدها به شهر« كاظمين » شهرت يافت ، مدفون گرديد. (122)

بر اين اساس قريب چهار سال حضرت موسي بن جعفر(ع) در زندان بود، ولي هفت سال هم گفته شده، حتي ابن جوزي مدت حبس آن حضرت را

11 سال تمام نوشته است. (123)





.

[محدثه]

.

مادر گرامي حضرت معصومه(ع) " نجمه " مادر بزرگوارِ امام رضا(ع) است.

نجمه خاتون ، ا ز بانوان با فضيلت، از اسوه هاي تقوي و شرافت ، از مخدرات كم نظير تاريخ بشريت مي باشد.

براي او ده نام در كتب و حديث به ترتيب زير آمده است:

1ـ‌" نجمه " (124)

مشهورترين نام او "نجمه" به معناي "ستاره" بود، وه چه نام شايسته اي ،‌او ستاره فروزاني بود كه خورشيد امامت را

در دامن خود پرورش داد، او اختر تابناكي بود كه ماه تاباني چون حضرت معصومه(ع) را در دامنش پروريد.



2- "ام البنين" (125)

براي نمجمه خاتون فقط يك كنيه نقل شده، و آن "ام البنين" است، ام البنين به معناي:" مادرِ پسران " می باشد.

اگر چه از نجمه خاتون تنها دو فرزند تولد يافته، ولي مادري كه فرزندي چون حضرت رضا(ع) و دختري چون حضرت معصومه(ع)

را به دنيا آورد، به حق شايسته كنيه:"ام البنين" مي باشد.




3ـ " تُكْتَم " (126)

"تُكْتَم" به صورت مضارع مجهول ، از نامهاي شايع در میان بانوان عرب است و در اشعار عربي به وفور آمده است (127)

و يكي از نامهاي"زمزم" است كه بعد از انقراض جْرهْم پوشيده شده بود. در عالم رؤيا به حضرت عبدالمطلب گفته شد: " احفرتكتم "

آنگاه جناب عبدالمطلب به الهام آنجا را حفر كرد و چاه زمزم را پديدار ساخت. (128)

هنگامي كه نجمه خاتون از طرف خاندان عصمت و طهارات خريداري شد او مشهور به : " تُكْتَم " بود و آن اسم مناسبي بود، زيرا جلالت قدر

و عظمت شأن او نه فقط از اهل مغرب مكتوم بود، بلكه در ميان اهل زمين ـ‌ به طور عموم ـ‌ مجهول بود.



_____________________

(124) عيون الأخبار: 1/14، إعلام الوري ص 302، مناقب آل ابي طالب: 4/396 و اثبات الهداه:3/233.
(125) اصول كافي: 1/486، ارشاد مفيد: 2/247: عيون الأخبار: 1/14،‌إعلام الوري ص 302،‌مناقب آل ابي
طالب: 4/397و روضه الواعظين: 1/235.
(126) اعلام الوري ص 302، عيون الأخبار: 1/14 و اثبات الهداه:3/233.
(127) عيون الأخبار: 1/13،‌بحار: 49/5 و رياحين الشريعه: 3/22.
(128) لسان العرب: 12/32.


.

[محدثه]

.


4ـ " طاهره " (129)

هنگامي كه نجمه خاتون به جهت شرافت ، قداست ، نجابت ، اصالت و ديگر فضايل برجسته ذاتي و كسبي به مقامي رسيد كه خورشيد

فروزان امامت، ‌شمس الشموس، سلطان طوس، حضرت علي بن موسي الرضا ـ عليه آلاف التحيه و الثناء ـ از برج عصمت او طالع گرديد،

او را " طاهره " نام نهادند كه پاك و پاكيزه بود و طاهره و مطهره.




5ـ " خيزران مرسيه " (130)

خيزران گياه معروفي است كه در هند و بلاد روم مي رويد، ريشه هاي بسيار بلند و مستحكمي دارد، از ريشه هاي آن حصير مي بافند

و از ساقه هاي آن به جهت ظرافت و استحكامش عصا مي سازند. ساقه هاي خَيًزُران بسيار لطيف و انعطاف پذير است با خم كردن

نمي شكند، و لذا در ادبيات نيز به وفور استعمال شده است.

خيزران در لغت به سكان كشتي و هر ساقه انعطاف پذير گفته مي شود. (131)

مادري كه امام رؤف را در دامن خود پرورش داده، و سكاندار كشتي نجات را به دنيا آورده، دقيقاً شايسته اين نام مي باشد.

از پسوند " مرسيه " انتساب آن بانوي مجلله به سرزمين " مرسي " معلوم مي شود، جز اين كه واژه"مرسي" به چند سرزمين

اطلاق مي شود كه از آن جمله است:



1ـ شهر معروف " مرسيه " در اسپانيا ، كه در قرن 11 ميلادي به صورت كشور مستقلي درآمد و ابوغالب مرسي به آنجا منسوب است. (132)

2ـ‌ بندر " مرسي " در ساحل شرقي الجزاير، در نزديكي مرز تونس. (133)

3ـ‌ بندر معروف " مرسي " (مارسي) در جنوب فرانسه در كرانه درياي مديترانه. (134)

در اين رابطه سخن خواهيم گفت.





______________________________

(129) عيون الأخبار: 1/14،‌اثبات الهداه: 3/233، بحارالأنوار: 49/4،‌عوالم:22/19 و أعيان النساء ص 76.
(130) تذكره الخواص ص 315،‌مناقب آل ابي طالب: 4/394،‌جنات الخلود ص 32، روضه الواعظين: 1/235 و كشف
الغمه: 3/49.
(131) لسان العرب: 4/81 و نهايه ابن اثير: 2/28.
(132) معجم البلدان: 5/107.
(133) موسوعه المورد: 7/16و قاموس الاعلام: 6/4260.
(134) جغرافياي كامل جهان ص 735.
.

[محدثه]

.

6ـ " أروي " (135)

" اروي" در لغت به آب فراوان، آب خوشگوار، ابرهاي متراكمي كه از آنها باران به صورت سيل آسا فرو ريزد،

و به صاحب انديشه و تفكر عالي گفته مي شود، و همه‌ اين معاني با شخصيت برجسته و فضايل شايسته‌ آن مخدره مناسب است.




7ـ " سُكَن " (136)

"سُكَن" در لغت به كسي گفته مي شود كه همه اعضاي خانواده به او پناه ببرند و در كنار او احساس آرامش كنند. (137)

اين معني با مقام برجسته آن مخدره كاملاً متناسب است، و چنين شخصيتي با اين خصوصيت مي تواند امام ثامن و ضامن را در آغوش خود پرورش دهد.




8ـ " سمانه " (138)

"سمان" و"سمانه" به كسي گفته مي شود كه طالب فزوني در شرف و مال و منال باشد. (139)

اين معني نيز با آن بانوي مجلله كمال انطباق را دارد كه او علاوه بر شرافت ذاتي و هوش و استعداد خدادادي، در دودمان امامت لحظه اي از كسب فضايل

و مناقب نياسود، وخود را به قله شرف انساني رسانيد.




9ـ " شَقراء " (140)

بانوي سيمين تني كه چهره نوراني، ديدگاني نافذ و گونه هائي سرخ وگلگون داشته باشد " شَقراء " ناميده مي شود. (141)





10ـ " صَقر " (142)

صقر در لغت معاني فراواني دارد كه از آن جمله است : تابش خورشيد، باز شكاري و شيره عسل گونه اي كه از خرما و انگور فرو ريزد. (143)

و تناسب اين معاني با آن بانوي جليله روشن است.


گذشته از اسامي دهگانه اي كه آورديم، اسامي ديگري نيز براي آن بانوي مجلله در منابع تاريخ و حديثي آمده است كه از آن جمله است:


"سكينه" (144) ، " سلامه " (145) ، " تحيه " (146) ، " نجيه " (147) ،" سها " (148) ،" شهد ". (149)






___________________________

(135) عيون الأخبار: 1/14، مناقب:4/397،‌الفصول المهمه ص 244 و اثبات الهداه:3/233.
(136) إعلام الوري ص 302، مناقب:4/396 و روضه الواعظين: 1/235.
(137) نهايه‌ ابن اثير: 2/386.
(138) عيون الأخبار: 1/14 و اثبات الهداه:3/233.
(139) نهايه‌ ابن اثير: 2/405.
(140) الفصول المهمه ص 244، روضه الواعظين: 1/235 و نورالأبصار ص 168.
(141) لسان العرب: 7/161.
(142) مناقب آل ابي طالب:4/397، بحار: 49/ 10 و عوالم: 22/24.
(143) لسان العرب: 7/373.
سير أعلام النبلاء: 9/389، كشف الغمه: 3/57 و بحار: 49/3.
المجدي في الأنساب ص 128.
المقالات و الفرق ص 95.
فرق الشيعه ص 87.
المقالات و الفرق ص 94.
فرق الشيعه ص 87.
(144) سير أعلام النبلاء: 9/389، كشف الغمه: 3/57 و بحار: 49/3.
(145) المجدي في الأنساب ص 128.
(146) المقالات و الفرق ص 95.
(147) فرق الشيعه ص 87.
(148) المقالات و الفرق ص 94.
(149) فرق الشيعه ص 87.

[محدثه]

.

با نگاهي بسيار كوتاه به كتب سيره، تاريخ، تراجم و حديث، شخصيت بسيار ممتاز و جايگاه بسيار رفيع نجمه خاتون در ميان مخدرات اهلبيت روشن مي گردد:


1ـ مرحوم كليني با سلسله اسناد خود از"هشام بن احمر" روايت مي كند كه گفت:

ــ امام كاظم(ع) به من فرمود: " آيا مي داني كه يك نفر اهل مغرب به مدينه آمده است؟ "

ــ گفتم: نه.

ــ فرمود:"چرا يكي آمده است برخيز برويم".

امام(ع) سوار شد، من نيز سوار شدم، به محل اقامت آن شخص رفتيم، با مردي از اهل مغرب مواجه شديم كه تعدادي كنيز با خود آورده بود.

ــ به او گفتم: كنيزهاي خود را بر ما عرضه كن.

او هفت كنيز بر ما عرضه كرد، هر كدام را كه عرضه كرد، امام(ع) فرمود : " اين كنيز مورد نياز ما نيست".

آنگاه امام(ع) فرمود: " عرضه كن " او گفت: من به جز يك كنيز بيمار، كنيز ديگري ندارم.

امام(ع) فرمود:" ترا چه مي شود كه آن را بر ما عرض كني؟ ". او امتناع كرد و ما برگشتيم.



ــ روز بعد امام(ع) به من فرمود:" برو نزد آن شخص و بگو: آخرين نظر تو در مورد آن كنيز چيست؟ او خواهدگفت: چنين و چنان، پس بگو: من خريدم".

ــ هشام بن احمر مي گويد: به نزد او رفتم و او اظهار داشت: من او را هرگز از فلان قيمت كمتر نخواهم داد، گفتم: خريدم.

ــ برده فروش گفت: آن كنيز از آن تست، ولي به من بگو آن مردي كه ديروز همراه تو بود كيست؟

ــ گفتم: او مردي از بني هاشم است،

ــ گفت: از كدام تيره بني هاشم؟‌

ــ گفتم: بيشتر از اين نمي دانم.

ــ برده فروش گفت: گوش فرا دار تا من در مورد اين كنيز برايت سخن بگويم:

« من او را از دورترين نقطه‌ مغرب خريدم،‌يكي از بانوان اهل كتاب به من گفت: اين كنيز كه همراهِ‌ تست: از آنِ كيست؟

گفتم:‌او را براي خودم خريداري كرده ام: او گفت: " نه هرگز شايسته نيست كه اين بانو در نزد امثال تو باشد، او دختري شايسته است

كه در نزد برترين انسان روي زمين باشد، زيرا اين دختر چنين در نزد مولايش درنگ نمي كند جز اين كه فرزندي از او به دنيا مي آورد

كه در ميان همه اهل شرق و غرب براي او همسنگي نباشد ". »

ــ هشام بن احمر مي گويد: من او را به خدمت امام كاظم(ع) آوردم، طولي نكشيد كه امام رضا(ع) از او متولد شد. (150)



______________________

(150) اصول كافي: 1/486، ارشاد مفيد: 2/254،‌عيون الأخبار: 1/14، الخرائج و الجرائح:2/654، بحار، 49/8، روضه الواعظين: 1/235، مدينه المعاجز: ج 7ص5، عوالم: 22/23 و كشف الغمه: 3/62.

[محدثه]

.

2ـ هنگامي كه نجمه خاتون به دودمان امامت راه يافت، امام كاظم(ع) گروهي از اصحاب را گرد آورد و به آنها فرمودند :

 « اين كنيز را جز به فرمان خدا و به استناد وحي خدا خريداري نكردم . » 


هنگامي كه از كيفيت آن پرسيدند، فرمودند :

• • جدم(رسول خدا) و پدرم(اميرمؤمنان) را در عالم رؤيا ديدم، يك قطعه ابريشم به همراه داشتند، چون آن را باز كردند يك پيراهن در ميان آن
    
    بود كه تمثال اين دختر بر آن نقش شده بود. به من فرمودند:" اي موسي! اين دختر بهترين اهل زمين را براي تو به دنيا خواهد آورد ".
    
    آنگاه به من فرمودند:"هنگامي كه او متولد شد او را:"علي" نام بگذار".
    
    سپس به من فرمودند:"خداوند به وسيله او عدالت، رأفت و مرحمت را در دنيا ظاهر خواهد ساخت. خوشا به حال كسي كه او را تصديق
    
    كند، اي به حال كسي كه او را دشمن بدارد و او را تكذيب نمايد". » (151)

---

3ـ شيخ صدوق با سلسله اسناد خود روايت كرده كه هنگامي كه"حميده" مادر موسي بن جعفر(ع)"نجمه" مادر امام رضا(ع) را خريداري كرد،

شبي در عالم رؤيا به محضر مقدس رسول اكرم(ص) مشرف شد، رسول اكرم فرمود:

« اي حميده!"نجمه" را به فرزندي موسي هبه كن، كه به زودي برترين انسان روي زمين از او متولد خواهد شد » . (152)

---

4ـ هنگامي كه حميده خاتون"نجمه" را به امام كاظم(ع) هبه مي كرد فرمود:

« پسرم! اين"تكتم" دختري است كه من هرگز در عمرم دختري والاتر از او نديده ام، من هيچ ترديدي ندارم كه اگر خداوند فرزندي از او عنايت كند،

نسل طيب و طاهري از او پديدار خواهد ساخت، من او را به تو بخشيدم، پس در حق او همواره خير و سعات جستجو كن. » (153)




_________________________

(151) دلائل الإمامه ص 348،‌اثبات الوصيه ص 171.
(152) عيون الأخبار: 1/14،‌بحار:49/7،‌إعلام الوري ص 302، اثبات الهداه:3/233 و عوالم:22/22.
(153) عيون الأخبار: 1/12،‌اعلام الوري ص 302، بحار: 49/5 و عوالم:22/19.
.

[محدثه]

.
.

5ـ شيخ صدوق با سلسله اسنادش از نجمه خاتون روايت كرده كه در ايام حاملگي هرگز احساس سنگيني نمي كردم

و در خواب صداي تسيبح و تهليل از بطن خود مي شنيدم ولي چون بيدار مي شدم ديگر آن را نمي شنيدم .

هنگامي كه حمل خود را بنهادم، دست ها را بر زمين نهاد وسر به سوي آسمان بلند كرد ولب هاي خود را همانند كسيكه سخن بگويد، حركت مي داد.

در اين حال پدرش حضرت موسي بن جعفر(ع) وارد شد و به من فرمود:

« هبيئا لک يا نجمه کرامة من ربک» ( اي نجمه! اين كرامت پروردگار بر تو مبارك باد). (154)

---

6ـ آنگاه حضرت موسي بن جعفر(ع) نوزاد مبارك را به آغوش كشيد، در گوش راستش اذن، و در گوش چپش اقامه گفت،

سپس آبي طلبيده كامش را برداشت ، آنگاه مولود مبارك را به مادرش برگردانيد و فرمود :

 « خُذيهِ: فانه بقية الله في ارضه »  « او را بگير، كه او بازمانده حجت هاي خداوند در روي زمين است . » ( 155) 

---

7ـ حضرت رضا(ع) در دوران شيرخوارگي شير زياد مي خورد و لذا نجمه خاتون گفت: دايه اي بگيريد كه مرا ياري كند.

پرسيدند: آيا شير شما كم شده ؟

گفت: نه هرگز شيرم كم نشده ، ولي من يك سلسله اوراد و اذكار دارم كه هميشه به آنها ملتزم هستم ، از وقتي كه اين مولود مسعود به دنيا آمد،

فرصتم براي آن اوراد و اذكار كم شده است. (156)

---

8ـ نجمه خاتون به قدري مؤدب بود كه در حضور حميده خاتون هرگز بر زمين ننشست. (157)

---

9ـ شيخ صدوق با سلسله‌ اسنادش روايت كرده كه خاتون در عقل و درايت، در اطاعت و عبادت، و در رعايت ادب،

به ويژه احترام حميده خاتون از بهترين بانوان جهان بود. (158)




.

[محدثه]

.


10ـ اجتماع اين همه فضائل و مناقب در آن گوهر يكتا و بانوي بي همتا، او را شايسته تحمل انوار الهي و پرورش خورشيد فروزان امامت

در دامان پاك و مطهر خود ساخت.

از تاريخ تولد نجمه خاتون اطلاعي در دست نيست و از مقدار سن شريفش به هنگام شرفيابي به دودمان امامت چيزي نمي دانيم،

تنها چيزي كه در منابع حديثي آمده اين است كه وي به هنگام تشرف به خانه امام كاظم(ع) دوشيزه بود. (159)




و اما در مورد تابعيت وي كه اهل چه كشوري بوده، تنها چيزي كه در منابع حديثي آمده اين است كه وي اهل مغرب بود. (160)

ولي"مغرب" در اصطلاح علماي جغرافي به سه معني اطلاق مي شود:

• 1ـ شمال آفريقا، شامل:‌تونس، ليبي، مراكش و الجزاير. (161)
  
• 2ـ مراكش
  
• 3ـ اروپا

براي تعيين منظور از"مغرب" ناگزير هستيم به واژه: "مرسيه" استناد كنيم كه در ذيلِ "خيزُران" شرح داديم و گفتيم كه"مرسي"

به سرزمينهائي در فرانسه، اسپانيا و الجزائر اطلاق مي شود.

ولي نظر به اين كه به آن حضرت " سُكَن نَوبيه " (162) و " شَقْراء نَوبيه " (163) نيز گفته مي شد، اين احتمال تقويت مي شود

كه منظور از"مغرب" شمال آفريقا باشد، نه ممالك غربي.


و لذا مرحوم خاتون آبادي با صراحت آن بانوي مجلله را اهلِ " نوبه " و " زنگبار " معرفي كرده است. (164)

در مقابل، مرحوم جواد فاضل با قاطعيت تمام گفته: منظور از مرسي همان"مارسي" بندر معروف فرانسه است". (165)

به نظر مي رسد كه تحقيقات جواد فاضل ناتمام باشد، زيرا در منابع حديثي در مورد " نجمه خاتون " واژه "مولده" به كار رفته است (166)

و مْولَده به كسي گفته مي شود كه در كشور عربي متولد شود و در ميان عرب ها بزرگ شود و با آداب عربي خود بگيرد. (167)

"مولده " ، مقابل" تليده " است و آن به كسي گفته مي شود كه در بلاد عجم متولد شود، سپس به سرزمين عربي انتقال يابد. (168)

روي اين بيان ترديدي نمي ماند در اين كه حضرت " نجمه " ‌خاتون در يك كشور عربي ديده به جهان گشوده است، در اين صورت منظور از

"مغرب" شمال‌ آفريقا، و مقصود از"مرسي" شهر بندري الجزاير خواهد بود.


مگر اين كه كسي احتمال دهد كه پدر و مادر نجمه خاتون از بندرِ"مارسيِ" فرانسه، و يا شهر"مرسيه" اسپانيا به شمال آفريقا منتقل شده باشند

و اين بانوي مجلله در سرزمين عربي ديده به جهان گشوده باشد.

---

در پايان يادآور مي شويم كه اين بانوي مجلله دو فرزند ارزشمند در دامان خود پرورش داد و آنها عبارتند از:


[HIGHLIGHT=#ffff00]  خورشيد فروزان امامت حضرت علي بن موسي الرضا(ع)

2ـ ماه تابان خاندان عصمت و طهارت حضرت معصومه(ع)   


در تمام كتابهائي كه از مادرِ حضرت معصومه(ع) بحث كرده اند، سخن به وهم وگمان گفته اند و از روي حدس و استحسان به اين نتيجه رسيده اند

كه مادر حضرت معصومه همان نجمه خاتون است، ولي خداوند منان بر اين كمترين منت گذاشت و او را به كتاب گرانسنگ"دلائل الامامه" رهنمون شد.

ابو جعفر محمد بن جرير طبري، دانشمند بزرگ شيعه در قرن پنجم هجري، در اين كتاب پرارج به هنگام بحث ا ز فرزندان امام كاظم(ع)

مادر همه ي آنها در مشخص كرده، و به صراحت فرموده:

 « حضرت علي بن موسي الرضا(ع) را حضرت فاطمه معصومه(ع) از يك مادر مي باشند. » (169) 




______________________________

(159) عيون الأخبار: 1/14 و بحار: 49/7.
(160) اصول كافي: 1/486، ارشاد مفيد: 2/254 و عيون الأخبار: 1/15.
(161) اعلام المنجد ص 676.
(162) اعلام الوري ص 302 و مناقب آل ابي طالب: 4/396.
(163) الفصول المهمه ص 244، روضه الواعظين: 1/235 و نورالأبصار ص 168.
(164) جنات الخلود ص 32.
(165) معصوم نهم ص 61.
(166) عيون الأخبار: 1/14، بحار: 49/5، عوالم: 22/19 و رياحين الشريعه: 3/20.
(167) نهايه‌ ابن اثير: 5/225. (168) لسان العرب: 2/42. (169) دلائل الامامه ص 309.
.